АҔАМ
Сардаана Сергеева
Оҕолорум барахсаттар
Күүтэллэрэ буолуо диэн,
Ойууруттан, үлэтиттэн
Аҕам кэлиэ тиэтэйэн.
Дьоммун үөрдүөм этэ диэн,
Кэһии туппут буолааччы,
Тулам сырдык буоллун диэн,
Аҕам үөрэ сылдьааччы.
Сааскы күнүм сыдьаайын
Дьиэҕэ сүгэн киирээччи,
Самаан сайын сылааһын
Аҕам илдьэ сылдьааччы.
// Аа5ар кинигэ: тѳрѳппүт о5отугар аа5арыгар: [үс чаастаах] .3- кинигэ /хомуйан оңордулар: Л.В. Аргунова, С.М. Захарова.-Дьокуускай: Айар,-С. 46
*******
АҔАМ БИҺИ
Ариан Кондратьев-Иилиҥкэй
Аҕам биһи
Иккиэбит,
Кустуу
Күөлгэ киирдибит.
Дурдабытын
Оҥостон,
Мончууктары
Туруортаан
Олорунан
Кээстибит.
Кустар кэлэн
Түс да түс:
Иккис, үһүс…
Уонна ситэн
Аахпытым.
Аҕабыттан
Ыйыттым:
-Үрүсээккэ
Батыа дуо?
// Аа5ар кинигэ: тѳрѳппүт о5отугар аа5арыгар: [үс чаастаах] .3- кинигэ /хомуйан оңордулар: Л.В. Аргунова, С.М. Захарова.-Дьокуускай: Айар,-С. 47
*****
ЭР КИҺИ
Наталья Борисова-Нарыйа
Эр киһи сир ийэ үрдүгэр
Үөрүүгэ ананан төрүөхтээх,
Ахсым ат арҕаһын күөнүгэр
Кыайыылаах-хотуулаах сылдьыахтаах.
Эр киһи ханнык да ыардары тулуйар,
Уот байҕал буомнарын уҥуордуур,
Туохтан да толлубат санаалаах
Эр бэрдин бастыҥа буолуохтаах.
Эр киһи тапталын туһугар
Ууну да, уоту да туораахтаах,
Олоҥхо бухатыырын кэриэтэ
Дьол-соргу аргыстаах сылдьыахтаах.
Эр киһи сирдээҕи олоҕор
Эрэллээх кэргэннээх буолуохтаах,
Олоҕун тухары өйөһөн-өйдөһөн,
Биир эрэ дьахтардыын кырдьыахтаах.
Эр киһи үйэлээх өйөбүл,
Дьиэ кэргэн эрэллээх эркинэ,
Итиинэн илгийэр холумтан
Буолуохтаах эр киһи барахсан.
// Хаҥыл.-2017.-№2.-С.2
*****
Аҕабын таптыыбын
Анастасия Егорова
Аҕам тугу сатаабатый
Аҕам тугу кыайбатый
Аҕам тугу аахпатаҕай
Аҕам тугу билбэтий
Аптаах киһи быһыылаах
Арааһата — мин аҕам
Ахсым аты айааһаан
Алаас устун көтүтэр
Уран уустуу уһанан
Дьону үөрдэр-көтүтэр
Аптаах киһи быһыылаах
Арааһата — мин аҕам…
Кэтит күүстээх санныттан
Аан дойдуну көрөбүн
Остуоруйа бухатыыра
Кини эбит — сөҕөбүн
Мин аҕабын таптыыбын
Аҕаккаабын таптыыбын
Абаҕыыныскай, А. Ийэ барахсан// Кэскил : Төрөппүт, детсад иитэччитэ оҕоҕо ааҕар кинигэтэ / Хомуйан оҥордулар: А.А. Егорова, М.П. Захарова. — 2-с эбэн, тупсаран таһаарыы. -Дьокуускай : Бичик, 2002.- с.21
*****
Мин аҕам бэлэҕэ
И. Артамонов
Мин аҕам куораттан
Массыына таһааран
Миэхэҕэ биэрбитэ:
«Бэлэҕим!» — диэбитэ.
Мин аҕам бэлэҕин
Харыстаан оонньуоҕум,
Массыынам киртийиэ —
Сууйуоҕум, сотуоҕум.
Мин аҕам «Сардана»
Холкуоска суоппардыыр,
«Пиип-пиип-пиип!» —
саҥарда
Айанныыр, айанныыр.
Мин аҕам киэнинии,
Массыынам харахтаах,
Таһаҕас тиэйэрдии
Кыракый кузовтаах.
Мин аҕам туһунан
Дьон бары билэллэр,
«Миитэрэй барахсан —
Суоппарбыт!» дэһэллэр.
Мин аҕам үлэтин
Эһэм да биһириир,
Массыынам сүүрэрин
Ол иһин кэрэхсиир.
Мин аҕам мэлдьитин
Mac таһар, от тиэйэр,
Дьиэтигэр киэһээтин
Мийгинниин кэпсэтэр.
Мин аҕам ыйытар,
Санныбын таптайар:
« Массыынан хайдаҕый,
Сырыыта ханныгый?»
Мин аҕам мичээрдээн
Хоруйу күүтээччи,
Массыынам биинтэтин
Барытын билээччи.
Мин аҕам кэриэтэ
Таһаҕас таһабын,
Таһырдьа буор хаһан
Кузовка кутабын.
Мин аҕам курдукпун,
Мин эмиэ суоппарбын,
Киэн айан суолунан
Ыраата барабын.
Мин аҕам бэлэҕин
Харыстаан оонньуоҕум,
Массыынам киртийиэ —
Сууйуоҕум, сотуоҕум.
Иллэҥ суох, ийэккээм!: хоһоон //Хоһооннор, поэмалар: [орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар] /Иннокентий Артамонов ; [хомуйан оҥордулар: И.В. Мигалкин, З.В.Мигалкина]. — Дьокуускай : Бичик, 2010.- с.27; то же Чычып – чаап: Кыра оҕолорго хоһооннор/ Иннокентий Артамонов. — Дьокуускай : Бичик, 2004.- с.31; то же Артамонов, Иннокентий Иванович Күөх хонуу : Кыра саастаах оҕолорго хоһооннор.- Якутскай : Кинигэ изд-вота, 1974. — 72 с. : с ил.- с.32
*****
АҔАЛАР ГИМНЭРЭ
Төлөннүрэр сүрэхпит
Дьулуһуутун холбооммут,
Булчут бэрдэ удьуорбут
Мындыр өйүн салҕааммыт —
Кэскили түстэһэн
Аҕалар, түмсүөҕүҥ,
Ыччаппыт туһугар
Алгыһы аныаҕыҥ!
Чулуу омук аатыран
Үйэлэри уҥуордуох,
Өлбөт-сүппэт дьылҕалаах,
Үүнэр-сайдар аналлаах.
Аҕалар биһиги
Олоҕу тупсаран,
Сахабыт норуотун
Саргытын тутуоҕуҥ!
Саҥа үйэ хардыытын
Тэҥнэ хаамсар туһуттан,
Бары биир сүбэнэн
Санаабытын ууруоҕуҥ —
Сырдыгы-үөрэҕи
Бар дьоҥҥо тарҕата,
Аҕалар, өрүүтүн
Түмсүүлээх буолуоҕуҥ!
АҔАЛАР ГИМНЭРЭ : хоһоон// Сырдык иэйиим: хоһооннор/ Иван Мигалкин.-Дьокуускай: Бичик,2019.- с.332
*****
АҔАМ
Туос түннүк быыһынан
Тураргын көрөбүн…
Саһархай хараххын,
Санааргыыр дьүһүҥҥүн…
Хаптаһын хайытар
Харыларыҥ үрдүгэр
Хаар бөҕө түһэрэ
Харахпар элэнниир.
Уо! Аҕам оҕонньор,
Туох тимир күүстээххин,
Өттүктээн сынньанар
Үгэһи билбэккин!
«Тэрээккин» кытары
Тииттэри суораҥҥын,
Титииги, ампаары
Тэрийдин, оҥордуҥ!
Сайыҥҥы куйааска,
Кыһыҥҥы дьыбарга
Соҕотох да чааска
Сололоох турбаккын.
Үлэҕин таптыыгын…
Үп-үрүҥ суорааһын,
Үөрбүттүү-көппүттүү,
Өрүтэ көтөөхтүүр.
Уо! Аҕам оҕонньор,
Оҕолоргун иитэҕин,
Утуйар, сынньанар
Олоҕу билбэккин!
Аҕам: хоһоон //Хоһооннор, поэмалар: [орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар] /Эллэй ; [хомуйан оҥордо Н.З.Копырин]. — Дьокуускай : Бичик, 2004.- с.26
*****
АҔАЛААХ БУОЛАРБЫТ АСТЫГЫАН!
Алгыстаах айыы санаанан
Алаһа дьиэни араҥаччылыыр,
Аан Дархан аанньалларынан
Амарах аҕалар буолаҕыт.
Киппэ кэтит көхсүгүтүгэр
Ханнык да кутталтан саһыараҕыт,
Эрчимнээх, эрдэҕэс түөскүтүгэр
Көмүскэл көрдөөн нөрүйэбит.
Хатааһын уоттаах харахтаргыт
Харса суох харыстыыр аналлаахтар,
Үлэһит чэрдийбит ытыстаргыт
Үлүскэн дохуоту үөскэтэллэр.
Көмүскүүр, көрөр-истэр,
Хараанныыр, харыһыйар,
Халыҥ хахха, дуулаҕа дурда
Аҕалаах буоларбыт астыгыан!
Бурнашева, У.И. Аҕалаах буолар астыгыан!: хоһоон// Төрөөбүт тыл оһуорунан: хоһооннор/ [хомуйан оҥордулар: И.В.Мигалкин, Г.А.Фролова].- Дьокуускай: Бичик, 2018.- с.27