СТЕПАН ИВАНОВИЧ ТИМОФЕЕВ
(1921-2012)
Поэт, тылбаасчыт 1964 сылтан ССРС, билҥҥинэн Россия Суруйааччыларын союhун чилиэнэ, Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэhитэ.
1921 с. тохсунньу 7 күнүгэр Мэҥэ Хаҥалас улууhугар тохсунньу төрөөбүтэ. Оскуоланы бүтэрэн баран, Дьокуускайдаа5ы культурнай-сырдатар оскуола5а киирбитэ. Үөрэнэ сылдьан, артыыс буолар санааны ылынан, салгыы Ленинградтааҕы театральнай институкка үөрэнэ сылдьан, 1940 сыл Кыһыл Армияҕа сулууспаҕа ыҥырыллыбыта. Сэрии буолан, ыраламмыт ырата кыайан туолбатаҕа.
Сэрии саҕаланыаҕыттан Ленинград таһыгар Карелия билиитигэр өстөөхтүүн кыргыспыта. Аҕа дойдуну көмүскүүрп Улуу сэриини кадровай сэрииһит быһыытынан көрөн, фашисткай блокадаҕа түбэспит Ленинграды босхолоһор.Поэт, бэйэтэ ахтарынан, «сэриигэ олоччу инники кирбиигэ сылдьан кыайыы буолуор диэри мөхсүбүтэ». 1945 сыл бүтүүтэ Таллинскай пехотнай училищеҕа ылбыттара. Дойдутугар 1946 сыллаахха төннүбүтэ. «Ленинграды обороналааhын иhин» мэтээллээх уонна Aҕa дойду Улуу сэриитин уордьанынан бойобуой сырыылара бэлиэтэммиттэрэ.
Сэрииттэн кэлэн баран, 1946 с. Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыгар корректорынан, эрэдээктэринэн 40-ча сыл үлэлээбит.
Фронтовик, биллиилээх поэт Степан Иванович 1946 сыллаахха сэрииттэн эргиллэн кэлээт, «Эйэ, дьол иһин», «Көтөллөр ол көмүс дорҕооннор», «Доҕордоһуу ырыата» курдук норуот уоһуттан түһэрбэккэ уһун сылларга ыллыыр ырыаларын тылын суруйбута. Бастакы кинигэтэ «Күөх ыллык» 1955 с. күн сирин көрбүтэ. Хоһоонноро норуот ырыалара буолан ылланаллар.
Бастыҥ хоһоонноро нуучча, туркмен, бүрээт, киргиис, эбээн омуктар тылларынан тылбаастаммыттар.К. Симонов «Тыыннаахтар уонна өлбүттэр» диэн киэҥник биллэр романын сахалыы саҥардыбыта.
Биэнсийэҕэ тахсыар диэри өр кэмҥэ Саха сиринээҕи кинигэ издательствотыгар бастаан корректорынан, кэлин отделлар редактордарынан үлэлээбитэ.
Сэрии туһунан сүрүн айымньылара, кинигэлэрэ
- Эйэ, дьол иһин. Хоһоон, 1951 с.
- Сэрии буолбут хонуутугар. Хоһоон, 1957 с.
- Өйдүүбүн ол күнү. Хоһоон, 1971 с.
- Ленинград. Хоһоон.
- Суох буоллун сэрии: хоһооннор.-Дьокуускай, 1970
Айымньылара
Күөх ыллык: Хоһооннор, ырыалар.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1955.-88 с.
Сааскы тыал: Хоһооннор, ырыалар.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1958.-103 с.
Чычып чаап: детсад оҕолоругар.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1960.-94 с.
Сандаарар саҕахтар: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1960.-56 с.
Уйгулаах унаарга: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1963.-43с.
Оҕолор: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1965.-64с.
Сулусчаан: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1965.-8с.
Күнүс: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1967.-104с.
Оонньуурдар: Оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах оҕолорго остуоруйалар.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1969.-24с.
Суох буоллун сэрии: Хоһооннор уонна ырыалар.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1970.-200с.
Доҕордуулар: Кыра саастаах оскуола оҕолоругар.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1973.-32с.
Известный якутский поэт Степан Тимофеев много пишет для детей. В книгу включены стихи о ребячьих делах, о якутской природе, о животных
Үөрүү кыыма: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1977.-96с.
Олох уһун суолугар: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1981.-528 с.
Известный поэт-песенник Степан Тимофеев в своих стихах воспевает ленинскую Коммунистическую партию за счастливую жизнь малых народов Севера, выражает благодарность великому русскому народу, вместе с другими братскими народами Советского Союза, отстоявшему нашу великую Родину от немецких фашистов. В сборник включены и фронтовые стихи, написанные в те огненные годы прямо на передовой. Книга выходит в связи с 60-летием автора
Эриэн-быраан эйгэтигэр: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1985.-79с.
В новых стихах поэта обнаруживается, как в жизни, и звенящий смех, и сатирические слезы, и застенчивая любовь. Автор хорошо знает окружающих его людей, их нравы, повадки, чем они дышат, к чему стремятся, чем занимаются. Он в юмористическом поприще пробует свои силы давно, но стихи такого плана отдельной книгой выпускает впервые
Мүчүк: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1989.-88с.
Один из известных поэтов Якутии Степан Тимофеев острое перо сатиры направляет против негативных явлений, которые существуют вокруг нас. В книгу вошли произведения, недавно созданные автором
Дьоҕойон дьоҕустук: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1991.-157с.
Өксүөннээх күннэр: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1995.-112с.
В творчестве поэта-фронтовика воспоминания суровых военных лет занимают основное место. Этой теме и посвящена первая часть новой книги. В основу второй — легли легенды о мистических случаях. А в сатирических стихах автор высмеивает негативные стороны жизни
Күдэн буолбут күннэрбит: Хоһооннор, ахтыылар.-Дьокуускай: Бичик, 2002.-128с.
Бу хомуурунньукка бэйиэт, буойун, Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэһитэ урут тахсыталаабыт кинигэлэригэр киирбэтэх, кэлин сылларга суруйталаабыт хоһоонноро, ахтыылара түмүлүннүлэр.
Айымньылара сурунаалларга, хаһыаттарга:
Эйэ, дьол иһин. Сэрии буолбут хонуутугар. Биэс сыл сэриигэ сырыттым : Хоһооннор // Чолбон.-2020.-№5.-С.65
Эйэ, дьол иһин : Хоһооннор // Чуораанчык.-2005.-№5.- С.12.
Сурук // Ырыанньык / [хомуйан оҥордо Г. Г. Вешников]. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вата, 1955. -176
Эйэ ырыата // Ырыанньык / [хомуйан оҥордо Г. Г. Вешников]. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вата, 1955.-С. 82
Эйэ, дьол иһин // Ырыанньык / [хомуйан оҥордо Г. Г. Вешников]. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вата, 1955.-С.87
Көтөллөр ол көмүс дорҕооттор // Ырыанньык / [хомуйан оҥордо Г. Г. Вешников]. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вата, 1955. -С.44
Айымньылара сурунаалларга
«Бөлүһүөктэр»; Арадьыйа аркыастара; Оһуохай; Сиккиэр; Хорҕомнооччу элбээтэ; Киэһэ; «Ийэ» диэн бухатыыр тыл; «Сураҕа суох сүттүлэр»; Көҥүлүм: Хоһооннор // Чолбон.-1996.-№1.- С.98-103
Герои смерти не подвластны; Снайпер Воспоминание о родине: Стихи // Степан Тимофеев Из фронтовой тетради: Стихи // Полярная звезда.-1986.-№3.-С. 34
Урукку олохтон одоҥ-додоҥ хоһооннор (Билэр абааһыҥ; Ынах; Биэскэ оҕонньор; Ымыылаах ыт; Төбөтө суох абааһы; Кыһыҥҥы киэһэ; Төттөрү ыыппыттар; Куһаҕан ньирэй: Хоһооннор // Чолбон.-1994.-№5.-100-103
Ырыа буолбут хоһоонноро
Сарсыарда суолга. Көтөллөр ол көмүс дорҕооттор // Фестивалы көрсүһэ : эстраднай хомуурунньук / Саха АССР культуратын министерствота, Норуот айымньытын дьиэтэ. — Якутск : Саха сиринээҕи кинигэ издательствота, 1959. — С.87-90
Ырыа //Чахов, Александр Иванович.
Эдэр саас ырыалара [Ноты] : (1975 с., Уус Таатта) / А. И. Чахов ; [киирии тылы суруйда М. Шамаева]. — Дьокуускай : Алаас, 2016. — С.40
Тылбаастара
К. Симонов. Тыыннаахтар уонна өлбүттэр. (Роман иккис кинигэтиттэн быһа тардыы). Степан Тимофеев тылбааһа) //Чолбон.-2015.-№5.-С.27
Симонов, Константин Михайлович.
Тыыннаахтар уонна өлбүттэр : [в 3-х кн.] / Константин Симонов ; [Степан Тимофеев тылбааһа]. — Дьокуускай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1972-1982. Кн. 1: Кн. 1. — 1978. — 425, [2] с.
Первая книга трилогии К. М. Симонова о Великой Отечественной войне советского народа против гитлеровских фашистов в 1941 — 1945 гг.
Симонов, Константин Михайлович. Тыыннаахтар уонна өлбүттэр : [в 3-х кн.] / Константин Симонов ; [Степан Тимофеев тылбааһа]. — Дьокуускай : Саха сиринээҕи кинигэ издательствота, 1972-1982.
Кн. 2: Саллаат буолан төрөөбөттөр. — 1980. — 646, [1] с.
2-я книга трилогии «Живые и мертвые» о Великой Отечественной войне советского народа против гитлеровских фашистов в 1941-1945 гг.
Симонов, Константин Михайлович. Тыыннаахтар уонна өлбүттэр : [в 3-х кн.] / Константин Симонов ; [Степан Тимофеев тылбааһа]. — Дьокуускай : Саха сиринээҕи кинигэ издательствота, 1972-1982.
Кн. 3: Тиһэх сайын. — 1982. — 507, [2] с. Копировать
Третья книга трилогии К. М. Симонова о Великой Отечественной войне советского народа против гитлеровских фашистов в 1941-1945 гг.
Журба, Павел Терентьевич Александр Матросов : [cэһэн] / П. Журба ; [тылб.: С. И. Тимофеев, П. П. Протодьяконов]. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1956. — 294 с. https://e.nlrs.ru/online2/52775
Копировать
Олоҕун, айар үлэтин туһунан:
Копырин Н. “Уйгулаах унаарга” //Хотугу сулус.-1965.-№3.-С.154-155.-Рец. Кинигэ: Тимофеев С. Уйгулаах унаарга: Хоһооннор-Якутскай:Кинигэ изд-вота,1964.-43 с.;
Чунижеков Ч. Ийэ: Хоһоон /С. Тимофеев тылб. //Хотугу сулус.-1970.-№8.-С.3
Степан Тимофеев Шюцкор ордуутун үрэйэ; Танкалар; Снайпер; Саллаат; Фроҥҥа почта кэллэ; Утуйа сыталлар саллааттар: Хоһооннор // Хотугу сулус.-1970.-№5.-С. 9-11;
Доосо И. Сэмэй үлэһит: [Поэт С. Тимофеев 50 сааһыгар] //Хотугу сулус.-1971.-№1.-С.59-62
Тимофеев С. Халлаан сырдыыта; Кыргыс кырдалыгар; Фашист саллаата //Хотугу сулус .-1975.-№4.-С.109-110
Тимофеев Степан Иванович //Хотугу сулус .-1979.-№5.-С.117-118
Урсун Н. Кырыымпа кылын кылыһаҕа: [Поэт, тылбаасчыт С. Тимофеев 60сааһын туолуутугар] //Хотугу сулус.-1981.-№1.-С.99-106
Тимофеев С. Эйэ, дьол иһин: Ырыа /Г. Никифоров мел. //Хотугу сулус.-1985.-№5.-С.113;
Тумат С. «Олох диэн оннук үчүгэй!» / С. Тумат //Чолбон.-1991.-№1.-С.74-76;
Тарабукин В. Үтүө киһи, бүгүрү үлэһит / В. Тарабукин //Чолбон.-2001.-№1.-С.77-79;
Тимофеев С. Хааннаах кыргыһыыга турдубут. Автоматтаах саллаат; Фроҥҥа почта кэллэ; Утуйа сыталлар саллааттар: Хоһооннор //Кыайыы: Саха фронтовик суруйааччыларын хоьоонноро, кэпсээннэрэ /В.С. Артемьев уруьуйа.-Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1985.- С.82-85
Тумат С. “Олох диэн ол оннук үчүгэй”: : [Поэт С.И. Тимофеев айар үлэтигэр бэлиэтээһиннэр] //Чолбон.-1991.-№1.-С.74-76
С.И. Тимофеев Эйэ, дьол иһин; Сэрии буолбут хонуутугар; Өйдүүбүн ол күнү; … Биэс сыл сэриигэ сырыттым: Хоһооннор// Сэриигэ сылдьан: орто уонна улахан саастаах о5олорго /[хомуйан оҥордулар:У.М. Флегонтова…].-Дьокуускай : Бичик, 2014.-С.149-152;
Степан Иванович Тимофеев //А.А. Николаев-Сиэн Чохчо Үйэлэри уҥуордуур сырдык мөссүөннэр.-Дьокуускай: Дани-Алмас, 2015.- С.48;
Буойун суруйааччылар 1941-1945 /хомуйан оҥордо: С.Ф. Константинова.-Дьокуускай: Бичик, 2020.-50 с.
Степан Иванович Тимофеев // Мэҥэ Хаҥалас улууһун буойун суруйааччылара : кинигэ-альбом / «Мэҥэ Хаҥалас улууһа» муниципальнай оройуон, «И. М. Сосин аатынан Мэҥэ Хаҥаластааҕы кииннэммит библиотека ситимэ» муниципальнай казеннай тэрилтэ ; хомуйан оҥордо Н. В. Сидорова ; [киирии тылы суруйдулар: Н. Старостин, П. Сазонов] . – Майа : Офсет, 2020. –С.14
ИСПОЛЬЗОВАННАЯ ЛИТЕРАТУРА
Буойун суруйааччылар 1941-1945 / хомуйан оҥордо: С.Ф. Константинова.-Дьокуускай: Бичик, 2020.-50 с.
Кыайыыны уһансыбыттара: Орто уонна улахан саастаах үөрэнээччилэргэ аналлаах көмө библиограф. Ыйынньык /Саха Республикатын Нац. Б-ката, Оҕо уонна ыччат Киинэ; Хомуйан оҥордо Е.Н. Кычкина.-Дьокуускай, 2005.-59 с.
https://e.nlrs.ru/online2/100321?fromOpenPage=https%3A%2F%2Fnew.nlrs.ru%2Fopen%2F100321
Национальная библиотека Республики Саха (Якутия) https://new.nlrs.ru/authors/5055