МБОУ Октемская СОШ им. П.И. Шадрина

ТОБУРОКОВ ПЁТР НИКОЛАЕВИЧ

(1917-2001 гг.)

Методико-библиографическое пособие

Составила Г.М. Гаврильева

Октемцы, 2022

От составителя.

25 октября 2022 года исполняется 105-лет народному поэту Петру Николаевичу Тобурокову. Методико-библиографическое пособие «Тобуроков Перт Николаевич» посвящается юбилею писателя.

Цель данного материала – оказать информационную помощь обучающимся, руководителям  детского чтения в работе по творчеству писателя. Библиотекари могут использовать пособие при составлении сценариев литературных вечеров, диспутов, в оформлении книжных выставок и других мероприятий. Учителям- будет полезно для проведения интегрированных уроков и литературных чтений, организации исследовательских работ учащихся.

Весь материал систематизирован следующим образом:

 I.П.Н. Тобуроков үлэлэрэ. Творчество Тобурокова П.Н.

1.1. Сахалыы уус-уран айымньылар. Художественная литература. Книги

1.2. П.Н. Тобуроков нууччалыы тылынан уус уран айымньылара. Произведения на русском языке

1.3. П.Н. Тобуроков айымньылара – оскуола программатыгар. Произведения Тобурокова П.Н. – в школьной программе

1.4. Хомуурунньуктарга уонна периодическай бэчээккэ тахсыбыт айымньылар. Произведения, напечатанные в сборниках и периодических изданиях

1.5. Ырыа буолбут хоһоонноро

II. Тылбаастар. Переводы П.Н. Тобурокова

III. П.Н. Тобуроков оло5ун уонна айар үлэтин туһунан литература. Литература о жизни и деятельности Тобурокова П.Н.

3.1.Кинигэлэр. Книги

 3.2.Хомуурунньуктарга уонна периодическай бэчээккэ тахсыбыт ыстатыйалар. Статьи, напечатанные в сборниках и периодических изданиях

 3.3  П.Н. Тобуроков аатын үйэтитии. Увековечение памяти П.Н. Тобурокова

III. Приложение

3.1 Выставка аата

3.2 Цитаталар

3.3.Викторина

Представлены книги и статьи в хронологическом порядке.

Указатель предназначен для библиотечных работников, учителей, а также тем, кто интересуется творчеством писателя.

Тобуроков Петр Николаевич

(1917-2001)

Народный поэт Pеспублики Cаха (Якутия).

Петр Николаевич Тобуроков родился 25 октября 1917 года в Оросунском наслеге Верхневилюйского улуса. Окончил Вилюйское педагогическое училище им. Н.Г. Чернышевского, Высшие литературные курсы при Литературном институте им. А.М. Горького. Член Союза писателей СССР с 1957 года. Член Союза писателей Республики Саха (Якутия) с 1991 года.

Работал учителем и директором школ, старшим преподавателем и руководителем творческого семинара в Московском литературном институте им. А.М.Горького.

Первое стихотворение опубликовано в 1934 году. Поэма “Буукубалар мунньахтара” (“Собрание букв”) и рассказ “Лыах” (“Бабочка”) в 1946 году были удостоены второй премии на республиканском конкурсе по детской литературе. Первые сборники стихов “Улэ, эйэ дойдутугар” (“В стране мира и труда”), “Тереебут дойдубар” (“Родине”) принесли поэту широкую известность.

Стихи П.Н. Тобурокова отличаются самобытностью, простотой стиля, юмором, выразительностью и жизнерадостностью. Поэту принадлежат значительные произведения лиро-эпического плана.

П.Н. Тобуроков много писал для детей, его можно назвать классиком якутской детской литературы. Чувство огромной любви к детям, знание психологии малышей присущи его лучшим произведениям. Многие стихотворения Тобурокова стали массовыми песнями.

Заслуженный работник культуры Республики Саха (Якутия).

Награжден орденами Отечественной войны, “Знак Почета”, медалями и Почетными грамотами.

Умер 6 марта 2001 года.

1. 1.ТВОРЧЕСТВО П.Н. ТОБУРОКОВА НА ЯКУТСКОМ ЯЗЫКЕ. П.Н. ТОБУРУОКАП ҮЛЭЛЭРЭ

1.1.Cахалыы уус-уран айымньылара. Художественная литература:книги

1. Төрөөбүт дойдубар. Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1956—72 c.;
2. Чыычаахтар күнү көрсөллөр: Стихи для детей младшего и среднего возраста. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1970.— 160 с. ;
3. Тыҥырахтаах тыллар (Когнистые слова. Стихи).-Якутск: Кн. Изд-во, 1976.-96 с.;
4. Табыллыбыт айымньылар (Избранное. Стихи и поэмы).-Якутск, Кн. Изд-во, 1977.-400 с.;
5. 2.Туллай. Остуоруйа: Кыра саастаах оскуола оҕолоругар.- Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1982.-88 c.;
6. Сайын ханна барабын? Хоһооннор. Кыра саастаах үөрэх оҕолоругар.- Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1985.- 16 c.;
7. Сор уонна дьол: поэма.- Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1985.-88 с.;
8. Күннүүн оонньуур күөрэгэйдэр: Хоһооннор уонна поэмалар. Орто саастаах оскуола о5олоругар.-Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1986.-184 с.

Иhинээ5итэ:Күнү кытта оонньуубут; Чычып-чаап; То5о?; Эрдэ турбут о5олор; Харыйа; Хатыҥ; Тэтиҥ; Улаатарым буоллар мин; Билэр букваларым; Үнүгэстиин оонньуубут; Уон; Ааппын туһанан; Баара буолуо дуо?; Оонньоон; Ытанньах герой буолбат; Утуй, сынньан!; Биирдэ мэник туохтаабыт; Баай о5о; Мэнигийээн-мэникчээн; Танюша туһунан; Табахсыт; Дуся уонна Дуня; Көрүдьүөстэр; Чабырҕахтар; ханнык тылларый?; Өскө наһаа баҕарыан; Ийэ дойду таптала; Костер тула олорон; Чыычаахтары таптьыыбын; Буквалар оонньууллар; Күндүттэн күндү кылаат; Күһүн; Тула өттүм тула хаар; Оо, үлүгэр даа эбит; Уоһа хараарбыт; Сахсыр5а ыраахтаа5ыта; Куорат уола хоноһо; Саҥа сааһыт; Үлэ күнэ; оҕо бары хоһууна-оҕуруоукка, отууга; Чэгиэн-чэбдик буолуо5уҥ!; Халандаарга кыһыл күн; Төкүнүк; Минька кытаанах ата; Дьиктини дьикти сиэппитдьиктигэ тиэрдэн испит; Чэрэлэ; Хатырык уота халааннаах; Чаҥый Чаҕаан; Бурҕаллай

• Долгунча. Пьесалар, интермедиялар. – Дьокуускай: Бичик, 1993. – 192 с.
  Иhинээ5итэ: Алпаалык; Кээлэнии; Саҕа сахсаана; Сэттэ таракаан; Хааһы; Босхо собо; Сүтүк; Мулукус Мүлүкүүсэп; Наҕыл Даша, тиэтэл Тима; Долгунча; Өлөрүү; Кылааттаах тумул; Удьурҕай
• Илии тутуурдаах…Оҕо-эдэр сааһы ахтыы. – Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1994.— 48 с.
• Түүҥҥү кыыс: Сэһэн. – Дьокуускай: Бичик, 1994.— 176 с.
• Оччоттон – бачча5а: Хоьооннор, пьесалар, ыстатыйара, ахтыылар, поэма. – Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1998. –208 с.
• Хоһооннор. Сэһэн. Кэпсээннэр. Остуоруйа. Пьеса.-Дьокуускай: Бичик, 2007.-144 с. (Саха суруйааччылара о5олорго)
• Айымньылар. Т.1:Күнү көрсөр чыычаахтар:хоһооннор, поэмалар,кэпсээннэр, сэһэн, остуоруйалар, пьесалар / [хомуйан оҥордулар:Л.П. Тобуруокаба, Д.Ф. Наумов, Н.Н. Тобуруокап].-Дьокуускай:Бичик, 2010.-576 с. (Саха народнай суруйааччылара)
• Айымньылар. Т.3: Алаас ырыата: комедия, либретто, сценкалар / [хомуйан о4ордулар: Л.П. Тобуруокаба, Д.Ф. Наумов, Н.Н. Тобуруокап].-Дьокуускай:Бичик, 2013.-352 с. (Саха народнай суруйааччылара)
• Айымньылар. Т.2: Дойдум дьоллоох туонатыгар:хоһооннор, поэмалар. Балладалар / [хомуйан оҥордулар: Л.П. Тобуруокаба, Д.Ф. Наумов, Н.Н. Тобуруокап].-Дьокуускай:Бичик, 2015.- 224 с. (Саха народнай суруйааччылара)

1. 1.2.ПРОИЗВЕДЕНИЯ  П. Н. ТОБУРОКОВА НА РУССКОМ ЯЗЫКЕ

П.Н. Тобуруокап нууччалыы уус-уран айымньылара

17. Искры снега: Стихи и поэма / Пер. С. Кузнецовой. – М.: Советский писатель, 1976. – 84 с.

Содерж.: Сын Земли; Охотник с Лениным говорит; Башни Кремля; Быралгы; Красные цветы; Жаворонки над могилами детей; Пусть подушка будет мягкой; Называли Якутию мою; Будьте славны!; «Быть стихи, я думаю, должны…»; «Разве эта седина…»; «Обернусь, обрадуюсь оклику…»; Зов тайги; Мои первые учителя; «В лес густой войду…»; Листья; Этюд; Встреча с жаворонком; Здравствуй лето!»; Шумят золотые леса; Осент-трудолюбица; Северное сияние; Ночевка на Вилюе; Музыка охотника; Весенние этюды; В доме пять…;Лесное озеро; Девушке из Онхоя; Отвечаю: «Не знаю!»; «Полюбил я тебя, полюбил…»; Катерина, мне скажи; Пусти меня!…»; «Золото звуков…»; Зачем?; «Жили предки наши глухо…»; «Пусть друзьям моим хохочется…»; «Свет, разбиваясь легко, как стекло…»; «говорят – ничего нет быстрее света…»; «Под ногами земля качается…». Поэма- Песня бури.

18. Cнег. Перевод В. Туркина //Максимова П.В. Якутская литература. Хрестоматия для учащихся 5-7 классов русских школ.-Якутск, 1994.-С.86-87

19.Синичка (стихи). Пер. А. Мосунова //Веселая радуга детства: для детей млад. Школьн. Возраста.-Якутск: Бичик, 2012.-С.84-85;

1. 1.3.ПРОИЗВЕДЕНИЯ П.Н. ТОБУРОКОВА В ШКОЛЬНОЙ ПРОГРАММЕ

П.Н. Тобуруокап айымньылара- оскуола программатыгар

21.Кэччэгэй баай; Борохуот аал; Хаар-муус дойду аармыйата; Үрүйэ; Оҕонньор кэпсээнэ; Хоһооннор //Төрөөбүт литературабыт: 7 кылаас хрестоматията.-Якутскай, 1966.-С. 24-44;

22. Оскуолабыт, дорообо! // Захарова Л.В., Саһарҕа.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.4-5;

23. До5ордоһуу тойуга // Захарова Л.В., Саһарҕа.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.5-6;

24. Мэнигийээн-Мэникчээн // Захарова Л.В., Саһарҕа.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.6-7;

25. Баара буолуо дуо? // Захарова Л.В. Бэйэ аа5ыыта 2 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2014.-С.7-8;

26.Күөрэгэй // Захарова Л.В. Ыалынан ааҕыы 3 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2015.-С.59-66;

27.Чаҥый-Чаҕаан (Поэматтан быһа тардыы) // Захарова Л.В. Бэйэ аа5ыыта 4 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2014.-С. 49-57;

28.Чаҥый-Чаҕаан (Поэматтан быһа тардыы) // Захарова Л.В. Литература аа5ыыта 4 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2016.-С. 31-38;

29.Күндүттэн күндү кылаат // Захарова Л.В. Литература аа5ыыта 3 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2015.-С.27-28;

30.Чыычаах о5ото (Чабыр5ах) // Захарова Л.В. Литература аа5ыыта 3 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2015.-С.87-88;

31.Буукубалар мунньахтара (остуоруйа) // Захарова Л.В. Литература аа5ыыта 1 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2014.-С.54-59;

32.Чабыр5ах азбуката // Захарова Л.В. Литература аа5ыыта 1 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2014.-С.39-42

33.Утуй сынньан! //Васильева К.И. Кэнчээри: о5о садын иитээччилэригэр, төрөппүттэргэ уонна педучилище үөрэнээччилэригэр: хоһооннор, кэпсээннэр, сценарийдар, ырыалар.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.6;

34.Сибиинньэ //Васильева К.И. Кэнчээри: о5о садын иитээччилэригэр, төрөппүттэргэ уонна педучилище үөрэнээччилэригэр: хоһооннор, кэпсээннэр, сценарийдар, ырыалар.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.32;

35.Мэник мээчик (Ырыа) //Васильева К.И. Кэнчээри: о5о садын иитээччилэригэр, төрөппүттэргэ уонна педучилище үөрэнээччилэригэр: хоһооннор, кэпсээннэр, сценарийдар, ырыалар.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.99-100;

36. «Төкөлүк уонна Тэкэлик” сэһэнэ // Оконешникова, П.И. Төрөөбүт литературабыт ө кылаас.-Дьокуускай: Бичик,2011.-С. 183-184;

37. Эһэ уонна чыс кутуйах //Поликрпова Е.М. Айымньы түһүлгэтэ:5 кылаас: хрестоматия.-Дьокуускай: Бичик, 2015.-С.126-127;

38. Тараас туһунан чабырҕах //Поликарпова Е.М. Торообут литература 5 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2016.-С.84-85;

39. Тараас туһунан чабырҕах //Филиппова Н.И. Торообут литература 5 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2006.-С.75;

40.Күөрэгэйдиин көрсүһүү //Филиппова Н.И. Торообут литература 5 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2006.-С.158;

41. Эн миигин ахтарыҥ буолаарай? // Филиппова Н.И. Торообут литература 11 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.169-170;

42. Тула өттүм тула хаар // Филиппова Н.И. Торообут литература 11 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.170-171;

       43.Көтөн тахсыҥ, кыталыктар! // Филиппова Н.И. Торообут литература 11 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.170-172;

44. Маама кыыһа (Норуот матыыбынан суруллубут көр-күлүү // Филиппова Н.И. Торообут литература 11 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.172-173;

45. Cуох, кэбис, тапталым  // Шишигина В.Р. Саха литературата 9 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.350-352;

• Сорохто киһиэхэ кэрэтэ //  Шишигина В.Р. Саха литературата 9 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.348;
• Таптыырга буруй суох  // Шишигина В.Р. Саха литературата 9 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.347-348-349;
• Күөрэгэйдиин көрсүһүү // Шишигина В.Р. Саха литературата 9 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.349;

1. 1.4.ПРОИЗВЕДЕНИЯ, НАПЕЧАТАННЫЕ В СБОРНИКАХ И ПЕРИОДИЧЕСКИХ ИЗДАНИЯХ.

Хомуурунньукка уонна периодическай бэчээккэ тахсыбыт айымньылар

49. Эрбэкэ- сэрбэкэ // Эрбэкэ-сэрбэкэ: Стихи.-Якутск: Бичик,-2005.-С.23;

50. Күһүн //Егорова А.А. Кэскил. Оскуола5а киириэн иннинээ5и саастаах саха о5олоругар хрестоматия. Дьокуускай: Саха Республикатын национальнай кинигэ изд-вота, 1992.-С.101;

51. Мичээр //Егорова А.А. Кэскил. Оскуола5а киириэн иннинээ5и саастаах саха о5олоругар хрестоматия. Дьокуускай: Саха Республикатын национальнай кинигэ изд-вота, 1992.-С.105;

52. Хатыҥ //Егорова А.А. Кэскил. Оскуола5а киириэн иннинээ5и саастаах саха о5олоругар хрестоматия. Дьокуускай: Саха Республикатын национальнай кинигэ изд-вота, 1992.-С.106;

53. Эрдэ турбут о5олор //Егорова А.А. Кэскил. Оскуола5а киириэн иннинээ5и саастаах саха о5олоругар хрестоматия. Дьокуускай: Саха Республикатын национальнай кинигэ изд-вота, 1992.-С.107;

54. Улаатарым буоллар мин //Егорова А.А. Кэскил. Оскуола5а киириэн иннинээ5и

саастаах саха о5олоругар хрестоматия. Дьокуускай: Саха Республикатын национальнай кинигэ изд-вота, 1992.-С.189;

55. Сүгэ тыл //Сүүрбэһис үйэ хоһоонньуттара: Саха поэзиятын антологията.-Дьокуускай: Бичик, 2000.-С.55

56. Кинигэ //Сүүрбэһис үйэ хоһоонньуттара: Саха поэзиятын антологията.-Дьокуускай: Бичик, 2000.-С.55

57.До5ордоһуу тойуга//Сүүрбэһис үйэ хоһоонньуттара: Саха поэзиятын антологията.-Дьокуускай: Бичик, 2000.-С.56;

58. Көтөн тахсыҥ, кыталыктар! //Сүүрбэһис үйэ хоһоонньуттара: Саха поэзиятын антологията.-Дьокуускай: Бичик, 2000.-С.57

59. Долгуннар //Сүүрбэһис үйэ хоһоонньуттара: Саха поэзиятын антологията.-Дьокуускай: Бичик, 2000.-С.57;

60. Күммүн көрдүүбүн //Сүүрбэһис үйэ хоһоонньуттара: Саха поэзиятын антологията.-Дьокуускай: Бичик, 2000.-С.57;

61. Мэнигийээн-мэникчээн //О5о литературатын антологията /Хомуйан онордулар В.Н. Луковцев.-Дьокуускай: Бичик, 2015.-С. 65;

62. Чабыр5ахтар //О5о литературатын антологията /Хомуйан онордулар В.Н. Луковцев.-Дьокуускай: Бичик, 2015.-С. 65;

63. Учууталга үөрэммиттэр //О5о литературатын антологията /Хомуйан онордулар В.Н. Луковцев.-Дьокуускай: Бичик, 2015.-С. 66;

64. Мин төрөөбүт сылларым; Киэһэ миэхэ тиийээр эрэ: Хоһооннор // Хотугу сулус.-1965.-№1.-С.25;

65.О, мин дьоллоох да киһибин; Оччо5о эрэ; Үс дүөгэлии кыргыттар; Саамай- саамай; Мичээргин эн бэлэхтээ!Кыһылаах да кыыс;Сүрэхтэр кэпсэтэр кэмнэрэ:Хоһооннор // Хотугу сулус.-1966.-№3.-С. 66-68

66. О5уруолар: Хоһооннор // Хотугу сулус.-1969.-№7.-С. 10-12;

67. Оҕонньор диир буоллуллар; Массыыналаах «балыктар», Хаамсыах эрэ эн биһикки: Хоһооннор // Хотугу сулус.-1970.-№3.-С.52-54;

68. Мин ыарыһахтары көрөр хоспор:Хоһоон // Хотугу сулус.-1970.-№9.-С.93-95;

99. Сүрэх тыла; Сүрэхпин быһыта кымаахтаан; Көмүс тыалар суугунууллар; Уунун эрэ илиигитин; Сарсыарда күн таҕыста: Хоьооннор // Хотугу сулус.-1972.-№1.-С.60-40;

100. Өлбөт-өрөгөйдөннүбүт: Хоьоон // Хотугу сулус.-1972.-№6.-С.43-44;

101. Солуур кылдьыыта: Клоунада // Хотугу сулус.-1972.-№7.-С.115-117;

102. Хоьуун күһүн; Сөтүөлүүр сир кумаҕар; «Сүрэ5им!»-диибин мин эйигин; Өһүргэнимэ дуу, Өрүүнэ Сэргиэйэбинэ; Олоппос: Хоьооннор // Хотугу сулус.-1973.-№8.-С.29-31;

103. Күөх лаампа: Поэма // Хотугу сулус.-1974.-№10.-С.3-9;

104. Эмиэ…Эмиэ санаам кэллим…; Бэ5эһээ киэһэ өлбүт; О5о ытыы турара: ХоҺооннор // Хотугу сулус.-1975.-№3.-С.91-92;

105. Айыл5а аймал5ана: Поэма // Хотугу сулус.-1976.-№5.-С. 33-37;

106. Төкөлүк уонна Тэкэлик: Сэһэн // Хотугу сулус.-1976.-№7.-С.9-27;

107. Атаскаанап “араайга” сылдьыыта; Кумаар уонна а5абыыт; Кумаар туһунан өссө биирдэ: Хоьооннор // Хотугу сулус.-1977.-№2.-С. 91-93;

108.Сиибиктэ-Мирнэйгэ: Поэма // Хотугу сулус.-1977.-№10.-С.95-98; 

109..  Оломооттор: Хоьооннор // Хотугу сулус.-1978.-№10.-С.48-52;

110. Сыыппаралар диэн ыаллар; Ба5а-ба5а барахсан: Хоьооннор // Хотугу сулус.-1979.-№11.-С.102-104;

111. Дьэ, оннук дьыала; Сибиинньэ о5ото: Кэпсээннэр // Хотугу сулус.-1980.-№1.-С.20

112. Ленин ордена: Хоһоон // Хотугу сулус.-1980.-№4.-С. 5-6;

113. Ойуурга буолбут мунньах; Кыайыы сылын о5олоро; Тулуй!: Хоһооннор // Хотугу сулус.-1980.-№5.-С. 3-5;

114. Суолга иьэн; Үнүгэстиин оонньуубут; Тараас туһунан чабырҕах: Хоһооннор // Хотугу сулус.-1980.-№11.-С.108-109;

115. “Сиэним-коммунист!: Хоьоон” // Хотугу сулус.-1981.-№2.-С.56-57;

116. Үс баллада: Үһүйээннэр матыыптарынан // Хотугу сулус.-1981.-№4.-С.3-6;

117. Лирика тэтэрээтин лиистэриттэн // Хотугу сулус.-1982.-№5.-С.5-8;

118. Сирэй туьунан сэттэ хоьоон // Хотугу сулус.-1983.-№3.-С.83-96;

119. Лөкөй; Ааныка көрээн истэ: Хоһооннор// Хотугу сулус.-1984.-№5.-С.3-6

120. Мин саллаат этим: Хоһооннор  // Хотугу сулус.-1985.-№5.-С.9-12

121. Аан дойдуга аан бастаан: Хоһоон // Хотугу сулус.-1986.-№2.-С.8;

122. Мэйии бичигэ: Хоһооннор// Хотугу сулус.-1986.-№4.-С.3-6;

123. Мунньах чабырҕаҕа: Хоһоон // Хотугу сулус.-1987.-№2.-С.99-101;

124. Октябрь күнэ:Хоьоон // Хотугу сулус.-1987.-№11.-С.11;

125.Халлаан киьитэ: Сценка // Хотугу сулус.-1991.-№1.-С.100-103;

     126. Сыллар-күннэр: Хоьоон // Хотугу сулус.-1992.-№10.-С.111;

     127. Дьиктитин! // Хотугу сулус.-1992.-№10.-С.81;

     128. Саҥа хоһооннор // Хотугу сулус.-1997.-№10.-С.80;

     129. Сүгэ тыл //Чолбон.-2007.-№7.-С.60;

     130. Доҕордоһуу тойук //Чолбон.-2007.-№7.-С.60;

     131. Көтөҥ тахсыҥ кыталыктар //Чолбон.-2007.-№7.-С.61;

      132.  Долгуннар //Чолбон.-2007.-№7.-С.61;

      133. Күммүн көрдүүбүн //Чолбон.-2007.-№7.-С.61;

      134. Өндөрүүскэ тиэтэйбэт //Чолбон.-2007.-№7.-С.62;

      135. Эһэ уонна чыс кутуйах //Чолбон.-2007.-№7.-С.62-63;

      136. Күөрэгэйдиин көрсүһүү //Чолбон.-2017.-№10.-С.63;

      137. Күөгэһэр лабаалар //Чолбон.-2017.-№10.-С.63;

       138. Мутукча сыта //Чолбон.-2017.-№10.-С.64;

       139. Cаҥа дьыл киэһээтэ //Чолбон.-2017.-№10.-С.64;

        140. Мин саллаат этим //Чолбон.-2017.-№10.-С.64;

        141. Өбүгэ үгэһэ //Күрүлгэн.- 2017. -№5.-С.3

1.5. П.Н. ТОБУРОКОВ ЫРЫА БУОЛБУТ ХОһООННОРО

Ырыалар музыкаларын айбыт композитордары, мелодистары Бүөтүр Тобуруокап бэйэтин күндү доҕотторунан ааттыыра. Грант Григоряны кытта чугастык билсэрэ. З. Степановтыын бииргэ оперетта айан тураллар. Христофор Максимовы, Георгий Никифоровы кытары уһуннук көрсүспэтэҕинэ ахтыһар, суохтаһар атастара-доҕотторо этилэр. Кэлин А. М. Алексеевы, Е. М. Поликарповы, Н. И. Бойлоховы, М. И. Константинованы, Г. Д. Кысылбаиковы, В. И. Никаноровы кытта чугастык билсибитэ. Петр Николаевич мэлдьи этэр буолара: «Поэт композиторы кытта бииргэ үлэлиирэ үчүгэй, ол ырыа үөскүүрүгэр булгуччулаах кэриэтэ усулуобуйа буолар», — диэн. Ырыа тылын суруйар поэт саҥа ырыаны мэлдьи ис ритмҥэ олоҕуран, онно сөптөөх тыллаан, дорҕоону дьүөрэлээн суруйуохтаах диирэ.

Христофор Максимовы кытары көрүстэллэр эрэ, ол кэнниттэн кырата биир ырыа баар буола охсоро. Кинилэр бииргэ үлэлээһиннэриттэн үөскээбит ырыалар: «Доҕордоһуу тойуга», «Сир Эйигин төрөппүтэ», «Кырдал кыыһа», «Оҥхой кыыһа Ааныска», «Сардааналаах Ааныкчаан», «Ахтыбата буолуо диэмэ», «Күммүн көрдүүбүн», «Кэтириинэ», «Эт эрэ», «Билсиһиэххэ баар эбит», «Санатта „һай“», «Хаппытыан», «Өндөрүүскэ тиэтэйбэт», «Үөдүгэй киһитэ Миитэрэй», «Маҥаачыйа, Маҥаачыйа», «Тугун баҕас абатай!», «Күнү кытта оонньуубут», «Билэр буукубаларым», «Табахсыт», «Танюша туһунан», о. д. а.

Петр Николаевич хоһоонноругар Никифоров Георгий Максимович, Аркадий Михайлович Алексеев, Егор Михайлович Поликарпов, Николай Иванович Бойлохов, Мария Игнатьевна Константинова, Гавриил Давыдович Кысылбаиков, Виктор Иванович Никаноров уо. д. а. дьон-сэргэ уостан туһэрбэт үгүс ырыаларын айбыттара.

Петр Николаевич хоһооннорун дорҕоонноро бэйэлэрэ музыкальнай олус өйдөнүмтүө тыллардаах, быһаччы өйдөбүллээх буоланнар мелодист үксэ ырыа айар. Үөһэ ахтыллыбыт мелодистар (үксүлэрэ самодеятельнай композитордар) кэннэ биир-икки ырыалаах сүүсчэкэ мелодиһы билсиһиннэриэххэ сөп. Кини хоһоонноругар композитордар ырыалары айаллар. Олортон сорохторун ааттаталыыр буоллахха, Захар Константинович Степанов ырыалара: «Атын ким да хаамса илигэ», «Дулҕа… эмиэ дулҕа!», «Уолаттар диэн, оо, уолаттар», о. д. а. Егор Ильич Неустроев ырыалара: «Сахам сирэ — ийэкэм», «Долгуннар», «Алаас уҥуор», «Кыыс туһунан ырыа», «Этимэ», «Санаар миигин», «Чыычаахтары таптыыбын», «Кетен тахсьпт, кыталыктар».

Полина Николаевна Иванова ырыалара: «Таптал букета», «Сүрэҕим эмиэ», «Частушкалар», «Туллуктар», «Өр да эн сүрэхпэр сырыттыҥ».

Оннооҕор сахалыы саҥаны истэн да өйдөөбөт Иван Иванович Филиппов «Туллуктуура Маарыйа», «Тапталлааҕым, ханнаҕын?» диэн эйэҕэс, намыын ырыалары айбыта, оттон Николай Савельевич Берестов — «Умнубутуҥ түргэнин!», «Тойук хор».

Александр Дмитриев «Мин саллаат уолабын», «Сибэккилээх кырдал», «Чороон», «Саҥа дьыл киэһэтэ», «Диэх курдукпун», «Мэлдьи бииргэ сылдьыам», «Киэһэ миэхэ тиийээр эрэ», «Буруйдаах үһү саас», о. д. а. айбыта.

Петр Николаевич хоһоонноругар иккилии-үстүү мелодист айбыт ырыалара олус элбэх. Олортон сорохторун билсиһиннэрдэххэ маннык: «Дорооболоруҥ, Маарыйалар!» — Егор Поликарпов, Калиста Пахомова, Иван Бурцев тус-туЬунан мелодия айбыттара. «Көтөн тахсыҥ, кыталыктар!» — композитордар Георгий Никифоров, Егор Неустроев.

«Һай!» — Христофор Максимов, Алексей Попов. «Чычып-чаап!» Николай Бойлохов, Трофим Семенов, Василий Парников — эмиэ үс самодеятельнай композитордар ырыалара. «Чаай ырыата» — Георгий Никифоров, Владимир Николаев. «Ньургуһунна бэлэхтээ» — Тимофей Стручков, Аркадий Алексеев.

НОТАЛААХ ЫРЫАЛАР

1. А. Алексеев Сүрэхтэр кэпсэтэр кэмнэрэ.-Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1978.-64 с. (“Күөрэгэйдиир көрсүһүү”, «Сүрэхтэр кэпсэтэр кэмнэрэ», «Ньургуһунна бэлэхтээ», «Таптыырга буруй суох», «Эйиигин кыыһырыа диэбэккэ», «Чэмэлиинэ», «Улахан тапталы умнумуох»)
2. Күөх түүл ырыалара. /Хомуйан оҥордо В.Т. Андросов.-Дьокуускай: “Бичик»Нац. Кинигэ кыһата, 1993.-144 c. («Өрүүнэлиир ыанньыксыт» , «Чэ, чэ…», «Кыһыл көмүс сыбаайба», «Этимэ»
3. В. Никаноров Аргыстарым- айар ырыаларым.-Якутск, 1994.-58 c. («Моруос о5онньор», «Саҥа дьылбыт кэллэ»,«Санаар миигин», «Арай, айан кээһим», «Эппит киһи» )
4. Мичилиһэр саҕахтар /хомуйан оҥордо В.С. Парников.-Дьокуускай, Бичик, 1998.-221 c. («Күөрэгэйдиин көрсүһүү»)
5. Аркадий Алексеев Күһүҥҥү серенада: ырыанньык /Аркадий Алексеев.-Дьокуускай: Бичик, 2007.-128 с. («Тула өттүм тула хаар», «Кыһыҥҥы ырыа», «Мутукча сыта», «Ньургуһунна бэлэхтээ», «Күөх солко былааттаах еыргыттар», «Күөрэгэйдиин көрсүһүү», «Чэмэлиинэ», «Алаас уҥуор», «Маҥан мастар», «Сүрэхтэр кэпсэтэр кэмнэрэ», «Тапьтаатым, эйигин таптаатым», «Эйиигин кыыһырыа диэбэккэ», «Таптыырга буруй суох», «Улахан тапталы умнумуох», «Ыччат ырыата», «Күөгэһэр лабаалар»
6. Павлов С.Ф. Үрүмэччи маҥан аттаах ырыаһыт.-Дьокуускай, 2011.-88 c.  (Тапталлаа5ым аата)
7. Күһүҥҥү ырыа  /Зырянов В. мелодията //Хотугу сулус.— 1971.— № 1.— С. 117.

Сүрэхпин үөрдүүй!  /С. Гоголев мелодията //Хотугу сулус.— 1983.— № 9.— С. 104.

Эппит киһи  /Данилов Д. мелодията //Хотугу сулус.— 1973.— № 12.— С. 101.

II. ПЕРЕВОДЫ П.Н. ТОБУРОКОВА. Тылбаастар

151. Игибаев А. Мичээрдэһиҥ, сулустар Ийэ сүрэҕэ: Хоһооннор // Хотугу сулус.-1972.-№4.-С.30;

152 .Есенин С.А. Харас: Хоһооннор /П. Тобуруокап тылб.— Якутскай: Саха сиринээ5и кинигэ изд-вота, 1974.— 32 с.

III. ЛИТЕРАТУРА О  ЖИЗНИ И ДЕЯТЕЛЬНОСТИ П.Н. ТОБУРОКОВА

П.Н. Тобуруокап оло5ун уонна айар үлэтин туһунан литература

3.1.Книги

153. Протодьяконов В., Алексеев Н. Писатели Якутии: краткий биобиб­лиографический справочник. — Якутск: Кн. изд-во, 1963. — С. 124 -126.

154. Егоров А., Протодьяконов В., Павлова В. Писатели Якутии: био-библиогр. справ. — Якутск: Кн. изд-во, 1981. — С. 195-197.

155.Боескоров Г.К. Творчество П.Н. Тобурокова /отв. редактор кан­дидат философских наук И.Г. Спиридонов. — Якутск: Кн. изд-во 1981. — 96 с.

156. Петр Николаевич Тобуруокап //Попов Г.В. Хантан хаанннаахпытый?: Саха народнай суруйааччыларын тірµттэрэ. — Дьокуускай: «Бичик» национальнай кинигэ кыґата, 1994. — С.128-134.    

 157.Тобуроков Петр Николаевич //Максимова П.В. Якутская литература. Хрестоматия для учащихся 5-7 классов русских школ.-Якутск, 1994.-С.85-86

158.Писатели земли Олонхо: биобиблиогр. справ. / Сост. Д.В.Кирил­лин, В.Н. Павлова, С.Д. Шевков. — Якутск: Бичик, 1995. — С. 100-101.

159.Тобуроков П.Н. //Васильева Д.Е. Народные писатели Якутии: очер­ки. — Якутск: Нац. кн. изд-во «Бичик», 1995. — С. 120-132.

160.Тобуроков Петр Николаевич //Писатели земли Олонхо: биобиблиографический справочник.-Якутск, 2000.-С.83-86;

161.Пестерев В.И. История Якутии в лицах. — Якутск: Бичик, 2001.-С.310-313;

162.Бурцев А.А. Введение в историю якутской литературы.— Якутск: Сахаполиграфиздат, 2004.— С. 151-155.

163. Петр Николаевич Тобуруокап // Максимова П.В. Саха литературата 11 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2006.-С.80-85;

164. Боескоров Г.К. Творчество П.Н. Тобурокова // Флегонтова У.Ф. Литература кэрэһиттэрэ 10-11 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2006.-С.193-195;

165. Максимова П.В. Тапталбын судургу кэпсиибин, кырдьыгы көнөтүк этэбин… // Флегонтова У.Ф. Литература кэрэһиттэрэ 10-11 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2006.-С.196-198;

166. Максимова П.В. Омуннаан да кэпсэтэллэр оруннаа5ы этэллэр…// Флегонтова У.М. Литература кэрэһиттэрэ 10-11 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2006.-С.199-201;

167. Максимова, П.В. 90 лет со дня рождения П.Н. Тобурокова, народного поэта

Якутии /П.В. Максимова //Якутия-2007: календарь знаменательных и памятных дат.-Якутск, 2007.-С.163-167;

168. Cавва Тарасов  Петр Николаевич Тобуруокап // Филиппова Н.И. Торообут литература 11 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.169;

169. Петр Николаевич Тобуруокап  // Шишигина В.Р. Саха литературата 9 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2013.-С.347-348;

170. Сивцева П.В.- Максимова Петр Николаевич Тобуруокап //Поликарпова Е.М. Торообут литература 5 кылаас.-Дьокуускай: Бичик, 2016.-С.83-84;

171.П.В. Сивцева-Максимова 100 лет со дня рождения П.Н. Тобурокова//Якутия-2017: календарь знаменательных и памятных дат.-Якутск, 2017.-С.1137-141;

172.Н. Бурцева Петр Тобуруокап-о5о литературатын классига // П.Н. Тобуруокап  Айымньылар. Т.1.-Дьокуускай:Бичик.- С.5-

3.2. СТАТЬИ, НАПЕЧАТАННЫЕ В СБОРНИКАХ И ПЕРИОДИЧЕСКИХ ИЗДАНИЯХ

Хомуурунньукка уонна периодическай  бэчээккэ тахсыбыт ыстатыйалар

173.Руфов С. «Хас хоґоон сµрэхтэн эт тардан, хаан хабан тахсыахтаах» //Хотугу сулус.— 1967.— № 6.— С. 86-93.

174.П. Тобуруокап Өрөгөй поэта: [С.Р. Кулачиков- Эллэй 70 сааьын туолуутугар ] ] //Хотугу сулус.-1974.-№11.-С.65-67

175. Аввакумов П. “Киьи бэрдэ буолуум диэн ” //Хотугу с улус.-1975.-№8.-С.103-106.-Рец. Кинигэ: Тобуруокап П. Чыычаахтар күнү көрсөллөр

176. П. Тобуруокап Күннүктүүн көрсүһүүлэр: [Новиков- Куннук Уурастыырап төрөөбүтэ 70 сылыгар] // Хотугу сулус.-1977.-№5.-С.89-95;

177.Саввинов Н. Бэргэн сааһыт Петр Тобуруокап «Тыҥырахтаах тыллара»: [«Тыҥырахтаах тыллар: сатира уонна юмор» кинигэ] //Хотугу сулус.— 1977.— № 6.— С. 110-112.

178. Руфов С. “Хас хоьоон сүрэхтэн эн тардан, хаан хабан тахсыахтаах»: [П. Тобуруокап 50 сааьын туолуутугар] //Хотугу сулус.-1977.-№10.-С.92-97

179. Максимова П. Поэзия истиҥ доҕорун, эрэллээх аргыһын туһунан санаалар //Чолбон. — 1997. — № 10. — С.77

180.Биґиги анкетабыт: [П.Н. Тобуроков А±а дойду сэриитигэр] //Хо­тугу сулус. — 1979. — №5. — С. 115

181.П. Тобуруокап Поэзиялыын алтыьан //Хотугу сулус.-1981.-№11.-С.101-108; 1982.-№3.-С.87-94

182.Климова Е. Кырачааннары абылыыр айымньылардаах //Хотугу сулус.— 1984.— № 6.— С. 103-104.

183.Сулустарга тиийэ саргылаах сарыал: [Патетическай публицистика] //Хотугу сулус.-1987.-№1.-С.3-7;

184.Харысхал-Васильев В., Лугинов Н., Тарасов С., Далан, Протодья­конов В. Холуннарыы кэмэ дуо? //Чолбон. — 1990. — № 7. — С. 108-110.

185.Ильин П. «Уолан Эрилик» ис дьиІэ // Чолбон. — 1994. — №6. — С. 185-211

186.Н. Бурцева «Барыта эйиэхэ эйэ5эс, барыта с8рэххэр минньигэ…» (Народнай поэт П. Тобуруокап төрөөбүтэ 90сылыгар) // Чолбон.-2007.-№10.-С.80-85;

187.Л. Санникова Көмүс күһүн…Үтүө да кэм, кэрэ да түгэн //Хотугу сулус.-2017.-№10.-С.74-76;

188. П. Иванов Сүрэҕи үөрдэ, сүргэни көтөҕө //Хотугу сулус.-2017.-№10.-С.76-78;

4.УВЕКОВЕЧЕНИЕ ПАМЯТИ П.Н. ТОБУРОКОВА

П.Н. Тобуруокап аатын үйэтитии

• Музей-усадьба народного поэта Якутии Петра Тобурокова находится в селе Нам, где жил и работал поэт, там установлен памятник, в музее собран богатый материал – книги, рукописи, письма, многочисленные фотографии, разные экспонаты — печатающая машинка, одежда, шкаф-буфет, кровать, предметы быта, охоты, рыбалки, рассказывающие историю его жизни, семьи, якутской литературы.
• Автор проекта «Золотая осень Тобурокова»,  инициатор, организатор творческих встреч,  поэтических чтений — Дмитрий Наумов, писатель, член Союза писателей Республики Саха (Якутия).  Приветствовали гостей заместитель главы района Люция Тойтонова, глава села Нам Александр Кардашевский.
• В 2007 году к 90-летию со дня рождения поэта был установлен памятник П.Н. Тобурокову. Автор художник-скульптор,академик духовности РС (Я) Прокопьев Семен Кириллович. Памятник Тобурокову представляет собой бюст, установленный на постамент. Бюст Тобурокова изготовлен из бронзы.
•  

ПРИЛОЖЕНИЕ

1.ВЫСТАВКА ААТА

«Саха норуодунай поэта, фронтовик-поэт, ырыанньык-поэт Петр Николаевич Тобуруокап»

“П.Тобуруокап – тыл маастара»

«П.Тобуруокап – сээркээн сэьэнньит”

“Петр Тобуруокап оҕо литературатын классига”

“Оҕо аймах таптыыр суруйааччыта – Бүөтүр Тобуруокап”

2.ЦИТАТАЛАР

“О5олорго суруйуу о5о бэйэтэ төһө уустугуй, төһө элбэх киһи өйдүү илик кистэлэҥнээҕий да эмиэ оччо уустук уонна оччо элбэх кистэлэҥнэрдээх ”

Петр Тобуруокап

«Саха народнай поэта Петр Тобуруокар чуор, чаҕаан хоһоонноруттан, алыптаах остуоруйаларыттан оҕо төрөөбүт литературатын кытта билсиһиитэ, литератураҕа умсугуйуута саҕаланар. Кини айымньыларын аахпатах саха оҕото суох диэтэххэ, бука, омун буолуо суоҕа».

Наталия Бурцева

«Үҥэр үрдүк Айыыларбыт, үүммүт саҥа үйэҕэ, бу кэлэн турар сылга саха омук саргытын туһугар Бүөтүр Тобуруокабы туйах үктүүр – кини курдук уус тыллаах, кини курдук ийэ талааннаах – уол оҕото анаан айан  кулуҥ даа…»

Тамара Петрова

«Тобуруокап поэзията – үөрэтэр, угуйар поэзия».

К.Д.Уткин, философскай наука доктора, профессор

 «Петр Тобуруокап саха норуотун оло5у көрүүтүн, өйүн-санаатын уратыларын, баай дууьатын хоьоонноругар кырдьыктаахтык көрдөрбүт дьиҥ-чахчы национальнай тыыннаах поэт буолар.

П.Тобуруокап хомоҕой, бэйэтэ мелодиялаах, уран тыллаах хоһооно норуот үйэлэргэ сүгүрүйэр Айыыларын: Тапталы, Айыл5аны уонна Кэрэни – хоьуйар. Ол да иьин народнай поэт Петр Тобуруокап айар улэтин Олох Өрөгөй ырыатын быьыытынан сыаналыахпытын сөп»

Н.В.Бурцева, В.Г.Семенова, филологическай наука кандидаттара

«Петр Тобуруокап суруйуутун дьоццо тиийэр кууьэ, кини киьи быьыытынан ис дьицэ поэзиятын сунньун кытта биир кэлимсэ буола хатыьа сылдьалларыттан, кинилэр хаьан да хайдыьан, арахсан бэйэ-бэйэлэригэр утарыта турсубаттарыттан уунэн-уескээн тахсар быьыылаах»

Семен Руфов, саха народнай суруйааччыта

3. ВИКТОРИНА

I түһүмэх  Поэт суруйааччы олоҕун бэлиэ түгэннэриттэн ыйытыылар

1. Петр Тобуруокап хас сыллаахха, ханнык улууска төрөөбүтэй?  (Өлөкөөн диэн сиргэҮөhээ Бүлүү улууhун  Ороhу нэhилиэгэр 1917 с. алтынньы 25 күнүгэр төрөөбүтэ)

• Хас оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэй.(7 о5о, кини 2-с о5о).

• Аҕатын, ийэтин ааттара. (Николай Петрович, Евдокия Ксенофонтовна Тобуруокаптар).

• Бииргэ торообуттээрэ хастарый? (7: 3- кыыс, 4 –уол)

• Тобуруолар диэн фамилиях хайдах төрүттэмитий (Эһэтэ Бүөтүр Бодойбоҕо үлэлии сырыттаҕына нууччалар сирэйигэр мэҥнээҕин иһин Петр с тавром дииллэр эбит. Кэлин фамилияҕа кубулуйбут. Петр Николаевич эһэтэ Тобуруо Бүөтүр өлбүтүн кэннэ ый буолаат төрөөбүт, ол иһин дьоно эһэтин аатын биэрбиттэр.)

• П.Н. Тобуруокап Аҕа дойду сэриитингэр бэйэтэ тылланан барбыта . Хантан тугу үлэлии сылдьан барбытай, ханнык фроҥҥа сэриилэспитэй ( Өргүөккэ учууталлыы сылдьан барбыта. Сталинградскай фроҥҥа)

• Саха народнай суруйааччыта диэн үрдүк аат биһиги 20 суруйааччыбытыгар иҥэриллибитэ. Онтон онус суруйааччынан П.Н. Тобуруокап бу аакка тиксибитэ. Хас сыллаахха (1991 c.)

• СССРС народнай депутаттарын Бастайааннай Президиумун Ыйааҕынан өр сыллаах активнай патриотическай үлэлэрин, Советская былаас идеалларын көмүскээһин иһин орденынан наҕараадаламмыта. Бу үрдүк наҕарааданы ааттаан.(Бочуот знага орденынан)

• Намнар ырыаннык – поэт П.Н. Тобуруокап кэриэһигэр анаан икки сылга биирдэ ыытыллар ырыа конкурса (Тобуруокап көмүс күһүнэ)

1. 1947 с. республикатааҕы оҕо литературатыгар сабыылаах конкурска П.Н. Тобуруокап остуоруйата иккис миэстэни ылбыта («Лыах» кэпсээнэ, “Буукубалар мунньахтара”остуоруйата 1миэстэ5э тиксибитэ)

1. Оскуола5а киириэн иннинэ ким буукубаны аа5арга уерэппитэй? (Чооруос диэн уол)

1. Поэт о5о эрдэ5инээ5и таптал аата ким диэний? То5о итинник ааттаабыттарай? (Бочойо. Быыка сылдьан, ааhан иhэр бандьыыттартын куотан, суурэн бочой да бочой буолар эбит. )

1. Илииннэн суруллубут бастакы кинигэтин аата? (“Эдэр сибэкки”).
2. «Тобуруо»диэн ким аатай, туох суолталаа5ый? (Эһэтин аата, сылгы бэлиэтэ диэн суолталаах).

1. П.Н. Тобуроков бастакы хоһооно? («Колхуостаах Балбаара» ).

1. Училищены бүтэрбит сыла (1937 c)

1. Петр Тобуруокап о5олорго аналлаах кинигэлэрин ааттаталаа.

 (Буукубалар мунньахтара, Чаҥый ча5аан, Лыах, Маҥан тииц., Ытанньах герой буолбат, Тиэргэннээ5и зоопарк, Бур5аллай, Сиибиктэ, Чабыр5ах азбука,Чыычаахтар куну керселлер, Куннуун оонньуур куерэгэйдэр, Тыа5а олорон, Сайын ханна барабын.)

1. Армиятааҕы суола? (1942 с. ыҥырыллан Сталинградтааҕы фроҥҥа сылдьыбыта).

1. П.Н. Тобуруокап литератураҕа холоммут жанра /(поэзия, юмор, сатира, драма)

• П.Н. Тобуруокап оскуолаҕа үлэлээбит дуоһунастара (Завуч, дириэктэр, учуутал)

• П.Н. Тобуруокап үөрэҕэ (БПУ, Үрдүкү литературнай институт)

• Таһаартарбыт кинигэлин ахсаана? (37).

• Суруйааччы чугас до5оро, мелодист, ырыаhыт кимий? (Христофор Максимов)

• П.Н. Тобуруокап хас кинигэни суруйан хаалларбытай? (40).

• П.Н. Тобуруокап тылыгар хас ырыа суруллубутай? (350)

• А5а дойду улуу сэриитигэр кини тугунан сылдьыбытай? (наводчик пулеметчик быһыытынан Сталинградскай фроҥҥа)

• Поэт туох идэлээх этэй? Ол идэтинэн хас сыл улэлээбитэй? ( өр сылларга ырыа,  биология, саха тылын учууталынан, оскуола директорыенан, үөрэх чааһын сэбиэдиссэйинэн айымньылаахтык үлэлээбитэ. Уопсайа 33 сыл.)

II түһүмэх П. Тобуроков-юморист –поэт

• Хоһоону ситэр

Табаһытап Тараас

……………… араас,

Талымаһа накаас.

Таптыыр аһа ……,

Таралыйара  …..….                                                                                                                 

(Тараҥныыра; кыбаас; матараас)

29) Эрдэ турбут оҕолор.

      Мээчик хапса сылдьаллар.

       ……………………………..

       …………………………….

(Хойут турар о5олор

Кус сыгынньах сылдьаллар )

• Биирдэ мэник ийэтэ

    Үүт ыллара атаарбыт,

    Ону мэник бэйэтэ…

    Туохтаан баран , туохтаабыт?

     Иһэн баран………

        (ытаабыт)

31. -Танюша сиэникээм,

Танюша биэбэкээм,

Чааскыта, сууйсуһууй,

Ыскаапка уурсуһууй!

……………………………..

(Сууйсуһуох этим син)

       Шоколад биэрдэргин)…….

32. Кутуйахтан куттанаахтаан,

Куота-куота ытыыр о5о,

Баҕачаантан соһуйаахтаан

Маккыраччы ытыыр оҕо

…..  …………………………

…………………………………

…………………………………

(Моряк буолбат,

Летчик буолбат

 Герой буола улааппат)

33.  ………, …………………

Хонтуоран кырыатыан,

Хотонуҥ тымныытыан,

Ынаҕыҥ ырбытыан

               (Хаппытыан, Хаппытыан)

34. Ыалыы турар колхозка

Ыһыы үлэтин ортото,

Оттон кини үлэҕэ

Отой киирэ илигэ…

………………. тиэтэйбэ-ээт,

……………….. тыла биир:

-Үлэ  ….. буолбата-аах

Үргэн куотуо буоллаҕай                                                                                                   

(Өндөрүүскэ ?….. куобах )

35. Мэнигийээн –мэникчээн-

    Михайлов Филипчээн

    Оскуолатын тахсаатын,

    Олбуор аанын аһаатын

    Ойуоккалыыр ыһыытыыр,

    О5олору ………………….

                 (хатыйтыыр)

III түһүмэх Петр Тобуруокап – ырыанньык – поэт

36.Суруйааччы чугас до5оро, мелодист, ырыаhыт кимий? (Христофор Максимов)

• 37. Христофор Максимов П. Тобуруокап ханнык хоһоонноругар мелодия айбытай ? («Хаппытыан», «Өндөрүүскэ тиэтэйбэт», «Доҕордоһуу тойуга», «Сир Эйигин төрөппүтэ», «Кырдал кыыһа», «Оҥхой кыыһа Ааныска», «Сардааналаах Ааныкчаан», «Ахтыбата буолуо диэмэ», «Күммүн көрдүүбүн», «Кэтириинэ», «Эт эрэ», «Билсиһиэххэ баар эбит», «Санатта „һай“», «Үөдүгэй киһитэ Миитэрэй», «Маҥаачыйа, Маҥаачыйа», «Тугун баҕас абатай!», «Күнү кытта оонньуубут», «Билэр буукубаларым», «Табахсыт», «Танюша туһунан», о. д. а.

• 38. П.Н. Тобуруокап хоһоонноругар өссө кимнээх ырыа айбыттарай? (Никифоров Георгий Максимович,  Аркадий Михайлович Алексеев,  Егор Михайлович Поликарпов,  Николай Иванович Бойлохов,  Мария Игнатьевна Константинова,  Гавриил Давыдович Кысылбаиков,  Виктор Иванович Никаноров уо. д. а. дьон-сэргэ уостан туһэрбэт үгүс ырыаларын айбыттара.)

• 39. Хаартыска5а ханнык биллэр мелодиһы кытта турарый?
  Ырыаларын ааттаталаан (Алексеев Аркадий Михайлович «Таптыырга буруй суох»; «Баара буолуо», «Сүрэхтэр кэпсэтэр кэмнэрэ», «Мутукча сыта», «Күөрэгэйдиин көрсүһүү», «Ньургуһунна бэлэхтээ», «Чэмэлиинэ», уо.д.а )

IV түһүмэх Пётр Николаевич Тобуруокап аатын үйэтитии

40. .«Тобуруокапка аналлаах «Көмүс күһүн» конкурс автора кимий? – (Дмитрий Наумов, суруйааччы бырайыагынан)

41.Бу конкурс быйыл хаһыс төгүлүн ыытылынна? (5)

42. Петр Тобуруокапка аналлаах уһаайба музей ханнык сиргэ  баарый? ( Үөһээ Бүлүү  Нам нэһилиэгэр)

43. 2007 сыллаахха поэт  90-н сааһыгар төрөөбүт дойдутугар Үөһээ Бүлүү Намыгар памятник туруорбуттара. Памятнигы оҥорбут скульптор аата ?(Семен Кириллович Прокопьев художник-скульптор, Саха Республикатын духовноһын академига)

Туһаныллыбыт литература

Васильева Д.Е.  Народные писатели Якутии.– Якутск: Нац. кн. изд-во Бичик, 1995.-С.7-18;

Егоров А., Протодьяконов В., В. Павлова Писатели Якутии.- Якутск:
Кн. изд-во, 1981.-С.25-30;

Кириллин Д.В., Павлова, Шевков С.Д. Писатели земли  Олонхо: Биобиблиогр. справочник.- Якутск:Бичик, 2000

Кондакова У.Ф.Тыл оонньуулара.– Дьокуускай: Бичик,2014.-88 с.