АЛЕКСЕЕВ НИКОЛАЙ ФЕДОРОВИЧ
(1912-1942 гг.)
Родился в 1912 г. в Октемском наслеге Западно-Кангаласского улуса. Безпартийный, якут. Окончил Якутский педтехникум. В течение 1931-1941 гг. проработал в различных школах района, в том числе работал учителем в Октемской школе. В 1939-1941 преподавал якутский язык и географию в Ойской семилетней школе. Был призван на фронт 07.1941 году. Вот строки из двух его писем в августе и октябре 1941 года: «Служба идет хорошо. В нашем отделении все немюгинские, улаханские, качикатские ребята. Обучаю их русской разговорной речи. Время проходит незаметно». Учитель и на войне учитель… «Из немюгинских Ноговицын, Викторов, Михайлов, Михеев из Читы выехали по разным направлениям. Не знаю, где они находятся. Остальные ребята — Иванов, Софронов и другие — остались в Чите. Учитель Борисов Пантелеймон Петрович остался учиться в городе Сретенске …». Из его письма от 15.01.1942 г. “Жив и здоров… Передайте Василию Ефимовичу привет и письмо учащимся школы”. Это было его последнее письмо. Во время контрнаступления советских войск под Москвой Н.Ф. Алексеев погиб на поле боя. 25.01.1942 г. Последнее место службы 584 сп. Похоронен на Украине в Харьковской области в г. Купянск.
Архивный документ информации о донесении безвозвратных потерях.
| Номер донесения: 4282 |
| Тип донесения: Донесения о безвозвратных потерях |
| Дата донесения: 03.04.1942 |
| Название части: ппг 2329 |
Николай Федорович Алексеев фроннааҕы суруктарыттан
Кинилэр билигин хайдах курдук күндүлэрий?! Ити суруктар 75-с аннараа өттүгэр бэйэлэрин кэргэттэригэр, төрөппүттэригэр, дьонноругар суруллубуттара, билигин дађаны буорах уонна саллаат көлөhүнүн сытынан аңылыйаллар, үс муннуктуу тутуллубуттар, “Солдатское” диэн штемпеллээхтэр.
Улаханнык долгуйан тураммын сэрии сылларынааҕы кэми санатар, биир дойдулаахпыт, Өктөм оскуолатыгар учууталлыы сылдьыбыт буойун учуутал Н.Ф. Алексеев суруктарын ылан ааҕабын.
1941 сыл атырдьах ыйын 5 күнэ.
“Сулууспа үчүгэйдик барар. Миигин кытта Нөмүгүттэн, Уулаах-Аантан, Хачыкааттан уолаттар бааллар. Миигин кинилэри нууччалыы кэпсэтэ үөрэтэргэ соруйдулар. Онон бириэмэ биллибэккэ ааhар”.
1941 сыл ахсынньы.
********
Нөмүгүттэн кэлбит Ноговицын, Викторов, Михайлов, Михеев Читаттан өссө алтынньы ыйга барбыттара. Билигин ханна баалларын билбэппин. Учуутал Борисов Пантелеймон Петрович Сретенскэй куоракка үөрэнэ сылдьар”.
Полевая почта 705, 589-с, 1 батальон, 3-с рота.
1942 сыл тохсуннъу 1 күнэ.
«Caңа дьылы үчүгэйдик көрүстүм. Купянск куораттан Венедиктов Алексей Филиппович диэн киhиттэн бэлэх туттум. Онно ичигэс наскы, бирээнньик, икки булочка, носовой платок бааллар. Мин киниэхэ бэлэђин иhин махтанан сурук ыыттым».
1942 сыл тохсуннъу 11 күнэ.
«Харьков куораттан чугас баарбыт. Немецтэр уматан барбыт дэриэбинэлэрин ыллыбыт.Өстөөхтөр биhигиттэн 500-800 метр сиринэн үс өттүбүтүттэн төгүрүйэ сыталлар. Тохтообокко пулеметынан, ардыгар минометунан уот аhаллар. Киэhэ хараңардађына, сырдатар ракетаны ыыталлар. Күнүhүн окуопа хастан бөђөргөтүнэллэр, тугу гыналлара барыта көстөн турар. Кинилэр тымныыттан олус куттаналлар. Таңастара чараас буолан, дьиэђэ киирдэллэр эрэ тахсыбаттар. Онтон биhиги кимэн киирэрбитигэр, куоталларыгар эрэ дьиэттэн тахсаллар».
Бу Николай Федорович тиhэх суруга буолуохтаах. Бу суругу кытта тэңңэ кини өлбүтүн туhунан биллэрии кэлбит. Н.Ф. Алексеев өр бириэмэ5э Өктөм, Ой оскуолаларыгар учууталынан үлэлээбитэ. 1941 сыл от ыйыгар армияҕа ыңырыллыбыта. Ол кэмңэ кэргэнэ Мария Ивановна Ефремова Ой оскуолатыгар учууталынан үлэлиирэ. Николай Федорович кэргэнигэр үгүстүк суруйара, телеграмма ыытара. Ити суруктары, телеграммалары Мария Ивановна өр кэмнэргэ өйдөбүнньүк курдук харайа сылдьыбыта. Өлүөн аҕай иннинэ кэргэнин суруктарын Орджоникидзевскай музей-дьиэтигэр аҕалан биэрбитэ.
Саллааттар суруктара билигин хас биирдии киhи сүрэҕэр күндү. Кинилэр билиңңи эйэлээх олох иhин кыргыhыыга охтубуттара.
Н. Алексеев
ИСПОЛЬЗОВАННАЯ ЛИТЕРАТУРА:
1.Книга памяти. О воинах-хангаласцах, участниках Великой Отечественной войны, живых и мертвых, и о тружениках тыла, приближавших Великий День Победы.-Покровск: Хангаласская улусная типография, 1995.-С.33;
2. Учителя-воины Хангаласского улуса в Великой Отечественной войны 1941-1945 гг. / [Сост. К.Г. Скрябина].-Покровск, 2010.-С.6;
3.Гавриил Федорович Саввин: ахтыылар, ыстатыйалар /[хомуйан оҥордо Л.Г. Шадрина].-Дьокуускай: «Медиа-холдинг «Якутия», 2014.- С.75;
4.Гаврильева Г.М. Учителя воины Октемской школы.-2015.-87 с.
