СЕМЁН ОСИПОВИЧ НИКИФОРОВ
(1923-1980 сс.)
Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэhитэ, 1965 сылтан ССРС Суруйааччыларын союhун чилиэнэ, биллиилээх прозаик, Aҕa дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
Семен Осипович 1923 с. Атырдьах ыйын 27 күнүгэр Мэҥэ Хаҥалас улууhун II Тыыллыма нэhилиэгэр Хаатылымаҕа төрөөбүтэ. Орто оскуоланы Хаатылымаҕа, I Хапта5айга үөрэнэн бүтэрбитэ. 1940 сыллаахха Дьокуускайдааҕы культурнай-сырдатар училищеҕа үөрэнэ киирбитэ. Ону бүтэрэн, Өлүөхүмэ улууhугар Токоҕо кыhыл чуумҥа сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. Оройуон хаһыатын эрэдээктэринэн, ЫБСЛКС райкомун бастакы сэкирэтээринэн, ССКП райкомун салаатын сэбиэдиссэйинэн ананар.
Семен Осипович 1943 сыл бэс ыйыгар Кыhыл Армия кэккэтигэр ыҥырыллыбыта. Кини сэрии толоонугар биэс сылы толору сылдьан Берлииҥҥэ тиийэ сэриилэспитэ. Гвардия старшай сержана.
Семен Никифоров фроҥҥа 48-с гвардейскай Ленин уордьаннаах танковай биригээдэҕэ «Т-34» танкаҕа орудие командира этэ. Берлини штурмалааhын кыттыылааҕа. Икки төгүллээн танкатын өстөөхтөр уматаннар, нэhиилэ тыыннаах орпутун туһунан суруйан турардаах.Дойдутугар 1947 с. эргиллибит. Сэрииттэн кэлэн баран, Дьокуускайга уобаластаа5ы партийнай оскуоланы бүтэрбит.
Сэрии тиэмэтэ кини айымньыларыгар улахан миэстэни ылар, ол курдук «Өлөрү кыайбыттар», «Саллаат доҕотторум», «Саллаат дьылҕата» кэпсээннэри, сэhэннэри суруйбута. Фронтовик, журналист, прозаик бойобуой үтүөлэрин иhин Албан аат III степеннээх уордьанынан, бойобуой мэтээллэринэн бэлиэтэммитэ.
Кэбээйи, Мэҥэ-Хаҥалас, Уус Алдан, Амма улуустарын хаhыаттарын редактордарынан, кэлин «Хотугу сулус» сурунаал прозаҕа отделыгар үлэлээн биэнсийэҕэ барбыта. 1961 с. кэпсээннэрин бастакы хомуурунньуга бэчээттэммит. 1969 с. кэпсээннэрин, сэһэннэрин түмэн , «Дойдум дьоно» кинигэтин таһаарбыта.1980 сыллаахха атырдьах ыйын 15 күнүгэр 57 сааһыгар ыалдьан өлбүтэ.
Сэрии туһунан сүрүн айымньылара, кинигэлэрэ:
- Саллаат дьылҕата: сэһэннэр уонна кэпсээннэр.-Дьокуускай, 1983.
- Өлөрү кыайбыттар: сэһэн уонна кэспсээннэр.-Дьокуускай, 1975.
- Саллаат доҕорум: сэһэннэр, кэпсээннэр, очеркалар.-Дьокуускай, 1980.
Айымньылара
Кэпсээннэр.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1961.-72 с.
Соргучаан үрэђэр: кэпсээннэр.- Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1965.-79 с.
Дойдум дьоно.- Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1969.-116 с.
Туркулаах кистэлэңнэрэ: сэһэн.- Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1971.-120 с.
Олох суолугар: сэһэн уонна кэпсээннэр.- Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1973.-232 с.
Θлѳрү кыайбыттар: сэһэн уонна кэпсээннэр.- Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1973.-232 с.; ТО же.-Дьокуускай, 1975.-136 с.
Быйаннаах кытылга: сэһэн .- Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1977.-216 с.
Саллаат до5отторум: сэһэннэр, кэпсээннэр, очеркалар.- Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1980.-199 с.
Олох уһун суолугар : [хоһооннор] / Степан Тимофеев. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ издательствота, 1981. — 526, [1] с.
Саллаат дьыл5ата: сэһэннэр уонна кэпсээннэр.- Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1983.-408 с.
Это было в апреле: повесть // Полярная звезда.-1985.-№2.-С.14
Я верю –ты вернешься. Две ночи: Рассказы //Полярная звезда.- 1976.-№5.-С.39-50
Ытык хайа ыаллара: сэһэн.- Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1988.-140 с.
Күдэн буолбут күннэрбит : хоһооннор, ахтыылар / Степан Тимофеев. — Дьокуускай : Бичик, 2002. — 127 с.
Ол ыар сыллар : сэһэннэр, кэпсээннэр, хоһооннор : [кыайыы 60 сылын көрсө] / Семен Никифоров ; [хомуйан оҥордо уонна аан тылын суруйда А. И. Аржаков]. — Дьокуускай : Бичик, 2004. — 158, [1] с.
Комбат: кэпсээн //Чолбон.-2020.-№1.-С.3
Оло5ун уонна айар үлэтин туһунан:
Семен Никифоров Дьоллоох буол, света!: кэпсээн // Хотугу сулус.-1970.-№5.-С. 14-24
Быйаннаах кытылга: роман // Хотугу слус.-1973.-№12-С3-59
Быйаннаах кытылга: роман // Хотугу слус.-1976.-№11-С8-61
Семен Никифоров Балтиец суруга (Ленинград героическай күннэриттэн). Ийэ. Хоһооннор //Хотугу сулус .-1975.-№5.-С. 51
Семен Никифоров, прозаик (Улуу Кыайыы 34 сылыгар толорбут анкетататыгар кыргыһыы хонуутугар сылдьыбытын уонна сэрии тематыгар тугу суруйбутун туһунан //Хотугу сулус .-1979.-№5.-С.114-115
До5орбут кэриэһигэр: [Некролог] //Хотугу сулус.-1980.-№9.-С.120.
Васильев Н. До5орум туһунан а5ыйах тыл /Н. Васильев // Хотугу сулус.-1983.-№8.-С.81-82.
Габышев Н. Семён Никифоров /Н. Габышев // Никифоров С. Саллаат дьыл5ата: Сэһэннэр, кэпсээннэр.-Якутскай, 1983.-С.3-10.
Семен Осипович Никифоров Разведчик кэпсээннэрэ (Сэһэнтэн быһа тардыы) //Кыайыы: Саха фронтовик суруйааччыларын хоьоонноро, кэпсээннэрэ /В.С. Артемьев уруьуйа.-Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1985.- С.56-71;
С. Никифоров: [Биогр. справка] // Чолбон.-1993.-№8.-С.175-176.
Урсун. Сэрииһит Сэмэн сэбэрэтэ /Урсун //Чолбон.-1998.-№8.-С.90-91
Кривошапкин А. Умнуллубат сырдык ѳйдѳбүл / А. Кривошапкин //Чолбон.-2003.-№8.-С. 93-94.
Сэмэн Никифоров туһунан : ахтыылар, ыстатыйалар / [хомуйан оҥордо уонна киирии тылын суруйда А. И. Аржаков]. — Дьокуускай : Бичик, 2003. — 132, [1] с.
Ба5атаайыскай Р. «Убайым» диэн ааттыырым /Р. Ба5атаайыскай //Чолбон.-2003.-№8.-С.94-95.
Сэмэн Никифоров туһунан: Ыстатыйалар, ахтыылар /Хомуйан оңордо уонна киирии тылын суруйда А.И. Аржаков.-Дьокуускай: Бичик, 2003.-136 с.
С.И. Колтовской Ахтан-санаан кэллэххэ (Суруйааччы Сэмэн Никифоров туһунан хтыы) // Чолбон.-2008.-№12.-С.94 https://e.nlrs.ru/online2/63811
Сэриигэ сылдьан: орто уонна улахан саастаах о5олорго /[хомуйан оҥордулар:У.М. Флегонтова…].-Дьокуускай : Бичик, 2014.-С.61-107
Семен Осипович Никифоров // А.А. Николаев-Сиэн Чохчо Үйэлэри уҥуордуур сырдык мөссүөннэр.-Дьокуускай: Дани-Алмас, 2015.- С.45;
Буойун суруйааччылар 1941-1945 /хомуйан оҥордо: С.Ф. Константинова.-Дьокуускай: Бичик, 2020.-50 с.
Писатели Якутии — участники Великой Отечественной войны 1941-1945 гг. : биобиблиографические материалы / Национальная библиотека Республики Саха (Якутия), Отдел региональной библиографии, Отдел национальных и краеведческих фондов ; составители: Э. М. Максимова, С. И. Лукина ; редактор В. Н. Павлова ; ответственный за выпуск С. В. Максимова. — Электрон. дан. — Якутск : Электронное издательство НБ РС(Я), 2020. — 1 файл (60, [2] с. ; 3,28 Мб) : портр. https://e.nlrs.ru/online2/39288
