АРХИП ГЕОРГИЕВИЧ КУДРИН -АБАҔЫЫНЫСКАЙ
(1907-1960)
Поэт-тылбаасчыт, 1938 сылтан ССРС Суруйааччыларын союhун чилиэнэ.
1907 с. Тохсунньу 20 күнүгэр Өлүөхүмэ оройуонугар Абаҕа нэhилиэгэр төрөөбүтэ. Абаҕа алта кылаастаах оскуолатын бүтэрэн баран, Дьокуускайдаа5ы педтехникумҥа, онтон Иркутскайдааҕы педагогическай институкка үөрэммитэ.Тыа сирин оскуолаларыгар учууталлыыра. Республика «Эдэр бассабыык», «Бэлэм буол» хаhыаттарын редакцияларыгар, Саха сиринээҕи кинигэ издательствотыгар, республика радионан биэриитин комитетыгар уонна Саха сирин Суруйааччыларын бырабылыанньатыгар үлэлээбитэ.
Архип Георгиевич милитаристскай Японияны утары сэриигэ кыттыыны ылбыта. «1945 сыллаахха сайын от ыйыгар сулууспалыыр полкабытын кыраныыссаны кэрийтэрэ ый устата ыыппыттара, онно мин ыран, ыалдьан полевой госпитальга киирэн хаалбытым» диэн ахтара. Ити ахтыытыттан ураты Абаныыныскай бэйэтэ сэриилэспитин туһунан суругунан суруйан хаалларбыта баара билиҥҥитэ биллибэт. Ол эрээри, кини илиҥҥи агрессоры уодьуганнааһыҥҥа кыттыбытын ол кэмнэрдээҕи хоһоонноро бэрт үчүгэйдик кэрэhилииллэр.
Дьуон Дьаҥылы уонна Архип Абаҕыыныскай саха поэзиятыгар Илиҥҥи сэрии тиэмэтин кыайа- хото тутан киллэрбит поэттарынан буолаллар. Кинилэр бу кэмнээҕи поэзияларын уратыта уонна суолтата итиниэхэ сытар. Төрөөбүт-үөскээбит нэhилиэгэр орто оскуола кини аатын сүгэр уонна поэт Музей-дьиэтэ үлэлиир.
Сэрии туһунан сүрүн айымньылара, кинигэлэрэ:
- Кытаат, саллаат! Хоһоон.
- Өйдөбүнньүк. Хоһоон.
- Эргиллэн кэлии. Хоһоон.
- Ийэ дойду иһин. Хоһоон.
- Туора сир. Хоһоон.
- Көһүппүт кэммит кэллэ. Хоһоон.
Айымньылара:
Талыллыбыт хоһооннор / Ред. П.А. Ойуунускай.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1935.-144 с.
Кыайыыттан кыайыыга : [хоһооннор уонна поэмалар] / А. Дь. Абаҕыыныскай. — Йакуутскай : САССР судаарыстыбаннай исд-бата, 1939. — 79, [2] с.
Абаҕыыныскай Ааҕар книга : бастааҥҥы школа 3-с классыгар / А. Г. Кудрин-Абагинский. — 2-с тахсыыта. — Москуба : РСФСР ҮНК государственнай үөрэх- педагогика изд-вэтэ, 1940. — 75, [1] с.
Талыллыбыт айымньылар (1924-1945).-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1947.-136 с.
Талыллыбыт айымньылар .-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1958.-279 с.
Талыллыбыт айымньылар .-Дьокуускай: Бичик, 1997.-222 с.
Ырыа -хоһоон (1923-1927).-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1927.-122 с.
Хардыыттан хардыы (1927-1930): Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1931.-74 с.
Охсуһууга үүнэбит: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1933.-95 с.
Биһиги дьааһылабыт: Хоһооннор.-М.: Дет.издат, 1935.-16 с.
Хоту: Хоһооннор: Оскуолаҕа киирэ илик саастаах о5олорго.-М.: Дет.издат, 1935.-16 с.
Түөрт өҥү дьүөрэлии.-М.: Дет.издат, 1936.-13 с.
Хоһооннор.-М.: Учпедгиз, 1936.-64 с.; То же.-М.-Якутск: Якгиз, 1938.-48 с.
Лирика.- Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1937.-32 с.
Кыайыыттан кыайыыга: Хоһооннор уонна поэмалар.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1939.-80 с.
Ийэ сир: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1950.-84 с.
Туллуктаана: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1952.-36 с.
Төгүрүк сыл.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1955.-44 с.
Төрөөбүт дойдубар аныыбын: Хоһооннор.-Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1978.-272 с.
* **
Голос сердца: Стихи.-Якутск: Кн. изд-во, 1948.-56 с.
Избранное : Стихи.-М.-Якутск: Кн. изд-во, 1953.-120 с.
Якутию пою: Стихи.-Магадан: Кн. изд-во, 1957.-127 с.
Под северным небом : Стихи.-М.: Сов. писатель, 1959.-82 с.
Тылбаастара
Барто, Агния Львовна Ытаньньах кыыс : [оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаахтарга хоһоон] / А. уонна П. Бартолар ; [А. Абаҕыыныскай тылб. ; Кэньиэбискэй ойуулара]. — Москуба : ЫБСЛХС КК ДИЭТИСДААТА, 1936. — 12 с.
Барто, А. Ытанньах кыыс : [хоһооннор : оскуола иннинээҕи саастаах оҕолорго] / А. Барто ; А. Абагинскай тылбааһа. — Якутскай : Якуткнигоиздат, 1961. — 12 с.
Барто, Агния Львовна.
Сыыһы-буору сыбаммыт / А. Барто ; А. Абаҕыыныскай тылбааһа. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ издадельствота, 1961. — 15 с.
Чуковскай, Корней Иванович
Суундьукку / Корней Чуковскай ; А. Абаҕыыныскай көҥүл тылб. ; — Якутскай, 1974. — 16 с.
Киплинг, Редьярд Остуоруйалар / Р. Киплинг ; Г. Тарскай уонна П. Аввакумов тылбаастар ; хоһооннорун А. Г. Абаҕыыныскай тылбаастаабыта ; [худож. В. С. Артемьев]. — Якутскай : Саха сиринэээҕи кинигэ изд-вота, 1987. — 108, [1] с.
Олоҕун уонна айар үлэтин туһунан:
Алексеев Г. Биһиги кинини умнубаппыт: [А, Абаҕыыныскай] //Хотугу сулус.-1974.-№2.-С.111-113.
Никифоров С. Күөх сирэм ырыаһыта: [А, Г. Кудрин-Абаҕыыныскай төрөөбүтэ 70 сылын туолуутугар] //Хотугу сулус.-1974.-№2.-С.
Абаҕыыныскай А. Бары күүһү –фроҥҥа; Кыайыы андаҕара: Хоһооннор //Хотугу сулус.-1975.-№1.-С.105-106.
Абаҕыыныскай А. Октябрь: Хоһоон //Хотугу сулус.-1977.-№7.-С.86
Тобуруокап Н. Эйэ, дьол тойуксута /Н. Тобуруокап // Абаҕыыныскай А. Төрөөбүт дойдубар аныыбын: Хоһооннор.- Якутскай, 1978.-С. 3-18
Габышев Н. Күрүлэс-күргүөм күннэри туойбута: [А, Абаҕыыныскай 75 сааһын туолуутугар ] //Хотугу сулус.-1982.-№2.-С. 95-98.
Абаҕыыныскай А. Кыайыы андаҕара. Бары күүһү фроҥҥа. Өйдөбүнньүк. Хинганецтар ырыалара. Хоһооннор //Кыайыы: Саха фронтовик суруйааччыларын хоьоонноро, кэпсээннэрэ /В.С. Артемьев уруьуйа.-Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1985.-С.5-8
Кыайыы : саха фронтовик суруйааччыларын хоһоонноро, кэпсээннэрэ / [хомуйан оҥордо И. И. Артамонов ; В. С. Артемьев уруһуйа ; киирии тыл авт. Софрон Данилов]. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1985. — 126, [2] с.
Тобуруокап Н. Этигэн хомус курдук: [А. Абаҕыыныскай поэзията] //Хотугу сулус.-1987-№1.-С.96-99
Копырин Н. Абаҕыыныскай / Н. Копырин //Чолбон.-1997.-№1.-С.51
Ойуунускай П.А. Поэт Абаҕыыныскай / П.А. Ойуунускай// Чолбон.-2002.-№1.-С.81-82
Окорокова, В.Б. «Күрүлэс күргүөм күннэргэ…» (төрөөбүтэ 100 сылыгар) /Варвара Окорокова //Чолбон.-2007.-№1.-С.83-87
Портнягина, Е. Убайым, Архиип Абаҕыыныскай туһунан кылгастык /Елена Портнягина // Чолбон.-2007.-№1.-С. 87-88.
А.Г. Кудрин Бааһырыы; Кытаат, саллаат!; Өйдөбүнньүк; Эргиллэн кэлии: Хоһооннор //Сэриигэ сылдьан: орто уонна улахан саастаах о5олорго /[хомуйан оҥордулар:У.М. Флегонтова…].-Дьокуускай : Бичик, 2014.-С.14-16;
Архип Георгиевич Кудрин — Абаҕыыныскай // А.А. Николаев-Сиэн Чохчо Үйэлэри уҥуордуур сырдык мөссүөннэр.-Дьокуускай: Дани-Алмас, 2015.- С.36;
Архип Кудрин- Абаҕыыныскай // Писатели Якутии: биобиблиографический справочник .-Якутск: Бичик, 2019.-С. 307
Буойун суруйааччылар 1941-1945 /хомуйан оҥордо: С.Ф. Константинова.-Дьокуускай: Бичик, 2020.-50 с.
Протодьяконов, Василий Андреевич. Писатели Якутии : Краткий био-биограф. справочник / Союз писателей Якутии. Якут. респ. б-ка им. А.С.Пушкина. — Якутск : Якуткнигоиздат, 1963. — С. 31-33
Писатели Якутии — участники Великой Отечественной войны 1941-1945 гг. : биобиблиографические материалы / Национальная библиотека Республики Саха (Якутия), Отдел региональной библиографии, Отдел национальных и краеведческих фондов ; составители: Э. М. Максимова, С. И. Лукина ; редактор В. Н. Павлова ; ответственный за выпуск С. В. Максимова. — Электрон. дан. — Якутск : Электронное издательство НБ РС(Я), 2020. — 1 файл (60, [2] с. ; 3,28 Мб) : портр.
